Açıqlama:

Müasir insan hüquqları nəzəriyyəsində yalnız məhkumlara aid olan fərqli insan hüquqları qrupunun mövcudluğunu iddia etmək ağlabatan deyil. Beynəlxalq və milli səviyyələrdə cəza sisteminin hüquqi əsasları və cəza siyasəti də insan hüquqları hüququna əsaslanmalıdır. Bu mənada, qanuni qaydada həbs olunduqları zaman məhkum statusu alsalar da, məhbuslar yenə də insan və vətəndaş sayılmalıdırlar. Məhkumların hüquqi vəziyyəti “cinayətkar” və “vicdanlı insan” arasındakı fərqi adekvat şəkildə nəzərə almamalıdır, çünki həbsxanada hüquqların tanınması və təşviqi qanunun aliliyinə və demokratiyaya əsaslanır. Beləliklə, insan hüquqları ayrı-seçkilik etmədən bütün fərdləri, o cümlədən həbs nəticəsində azadlığı məhdudlaşdırılan şəxsləri də əhatə edir. Bir qayda olaraq, azadlıqdan məhrum etmə cinayət qanununun ağır pozuntularını törədən (və ya törətdiyi ehtimal edilən) şəxslərə qanuni olaraq tətbiq edilən sanksiyadır. Bununla belə, həbsin özünəməxsus xüsusiyyətlərindən biri, onun keçici xarakter daşımasıdır. Müvafiq olaraq, məhbuslar, nəhayət öz cəmiyyətlərinə azad vətəndaş kimi qayıtdıqda, sözügedən cəmiyyətin daha geniş mənafeləri həbsxanada onlara ədalətli, humanist və sivil şəkildə rəftar edilib-edilməməsindən asılıdır. Bu anlayış həm də “cəza üçün deyil, cəza kimi azadlıqdan məhrum etmə” prinsipi kimi formalaşdırılır (22, p. 136). Müvafiq olaraq, azadlığına məhdudiyyətlər məcburi olaraq məhbuslar üçün tətbiq edilsə də, onlar cəzalarını çəkərkən bütün digər insan hüquqlarını mümkün qədər qoruyub saxlamaqda davam edirlər: onlar ləyaqətlə rəftar olunmaq və hüquqlarına hörmətlə yanaşmaq hüququna malikdirlər; onlar öz şəxsiyyətlərinin təhlükəsizliyi və toxunulmazlığı hüququna malikdirlər və s. Təcrid olunmaq bir sıra məhdudiyyətlərə səbəb olsa belə, məhbuslar hələ də öz əsas hüquqlarını qoruyub saxlayırlar. Deməli, analoji qaydada məhkum qadınların hüquqi vəziyyəti yalnız həbsxana divarları üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi kateqoriya hüquq və azadlıqları əhatə etməməlidir