Bu məqalədə süni intellektin hüquqi qərarvermə proseslərinə inteqrasiyası və onun yaratdığı funksional imkanlar və risklər araşdırılmışdır. Müəllif süni intellekt alətlərinin hüquqi məlumatların təhlili, sənədlərin hazırlanması və qərarların proqnozlaşdırılması kimi funksiyaları sürətləndirərək hüquqi xidmətlərin səmərəliliyini və əlçatanlığını artırmaq potensialına malik olduğunu vurğulayır, eyni zamanda alqoritmik qərarvermədə şəffaflıq, məsuliyyət və qərəz kimi etik və sosial problemlər yarada biləcəyini qeyd edir. Məqalədə həmçinin göstərilir ki, süni intellekt yalnız insan hüquqşünasların peşəkarlığını dəstəkləyə bilər, lakin onları tam əvəz edə bilməz. Hüquqi sistemlərdə süni intellektin ədalətli və etibarlı tətbiqi üçün əhatəli hüquqi, etik və texniki nəzarət mexanizmlərinin vacibliyi vurğulanır. Belə yanaşma həm texnoloji effektivliyi, həm də hüquqi legitimliyi təmin edərək qərarvermə proseslərinin şəffaflığını və etibarlılığını gücləndirir və hüquqi dövlətin təməl prinsiplərinin qorunmasına xidmət edir
Müəllif :
Aygün Arifli
Nəşr tarixi : 2026
Sağlık hizmetleri, sağlık hakkının uygulanması ve gereğine uygun olarak yerine getirilmesidir. Sağlık hakkı(sağlık hizmeti) bünyesinde üç hak bulunmaktadır. Bunlar; Koruyucu (halk sağlığı, önleyici) sağlık hakkı; 1. Çevreye yönelik koruyucu sağlık hakkı, 2. İnsana yönelik koruyucu sağlık hakkı, Tedavi edici(iyileştirici, hasta hakları) sağlık hakkı; Rehabilitasyon (esenlendirme) hakkı;1. Tıbbi rehabilitasyon, 2. Mesleki rehabilitasyon, 3. Sosyal rehabilitasyon’dur 1982 Anayasamızda sağlık hakkı, “Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması” başlıklı 56. Maddesinde düzenlenmiştir. Devlet mevcut kaynakların sınırlı olmasından kaynaklanabilecek sıkıntılar olsa da, sağlık hakkını ayırımcılık yapılmaksızın kullanılmasını güvencesi için, gerekli her türlü tedbiri alma yükümlülüğü vardır.
Müəllif :
Cahid Doğan
Nəşr tarixi : 2023
Günümüzde açlık çeken insanların bulunduğu ülke ya da bölgeler bulunmaktadır. Açlık çekilen bölgeler; savaş, iklim değişikliği ve kuraklık gibi tabii sebepler, yanlış tarım politikalarndan kaynaklanmaktadır. Diğer taraftan yoksulluk, endüstriyel gıda sistemi ve ülkelerin kaynaklara erişimde doğru politikaları olmamaları da önemli faktörlerdendir. Gıda hakkı, aç kalmama olarak temel insan hakkı olup, diğer haklarla doğrudan ilişkilidir. Sağlıklı beslenme hakkı ise, insanların zararlı maddeler taşımayan, sağlığına uygun gıdaya erişim ve sürdürülebilirliğin olduğu haktır. Sağlıklı beslenme hakkının yükümlüsü ise devlettir. Devlet, tebaasının aç kalmaması için, yeterli, sağlıklı ve erişilebilir gıdayı sağlamalıdır. Sağlıklı beslenme hakkı, 1948 yılında kabul edilen İnsan Hakları Evrensel Bildirisinde tanınan ve sonrasında 1966 yılında imzalanıp, 1976 yılında yürürlüğe giren Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi’nde (ESKHUS) tanımlanmasına rağmen, uzun bir süre devletler tarafından ihmal edilmiştir. Gıda sorunun temelinde, uygulanan yanlış politikalar yanı sıra, devletlerin gıda hakkının korunmasında uluslararası hukuktan doğan yükümlülüklerini yerine getirmekteki isteksizlikleri ve uluslararası toplumun sorunun çözümüne ilişkin olarak iş birliği yükümlülüğünü yerine getirmedeki yetersizlikleri görülmektedir. Bununla birlikte, açlık sorunu en çok kadınlar, çocuklar, yerli haklar, tarım işçileri, küçük çiftlik sahipleri, yaşlılar ve engelliler gibi toplum içindeki zayıf ve dezavantajlı grupları etkilediği görülmektedir; bu grupların dezavantajlı durumlarının ortadan kaldırılması için özel ve acil önlemler alınmalıdır.
Müəllif :
Cahid Doğan
Nəşr tarixi : 2025
Məqalədə ən əvvəl qeyd olunur ki, insan hüquqlarının təmin olunmasının səmərəliliyi çoxsaylı amillərdən asılıdır və bu zaman konstitusiya-hüquqi, inzibati-hüquqi, mülki-hüquqi, cinayət-hüquqi, beynəlxalq-hüquqi təminetmə üsulları tətbiq olunur. Bildirirlir ki, insan hüquq və azadlıqlarının təminatı institutunun əsas elementi qismində insan hüquq və azadlıqlarının konstitusiya təminatları çıxış edirlər. Məqalədə qeyd olunur ki, insan hüquq və azadlıqlarının təminatının mülki-hüquqi üsulu inzibati-hüquqi üsulla müqayisədə olduqca mürəkkəbdir. Bununla yanaşı, vurğulanır ki, müasir şəraitdə insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi üzrə beynəlxalq-hüquqi mexanizmlərin tətbiqi dövlətlərin daha sıx əməkdaşlığını tələb edir. Bu əməkdaşlıq insan hüquqlarının daha etibarlı təminatı üçün geniş imkanlar verir və bu hüquqların pozulmasının qarşısının alınmasına şərait yaradır.
Müəllif :
Səmədov M.N.
Nəşr tarixi : 2025
Məqalədə terrorçuluğun yeni forması kimi kiberterrorçuluğun ictimai təhlükəliyi, anlayışı, səciyyəvi xüsusiyyətləri, törədilmə üsulları ilə bağlı məsələlər nəzərdən keçirilmişdir. Hüquq doktrinasında kiberterrorçuluğun anlayışı ilə bağlı mövcud fikir və mülahizələrin, mövqelərin təhlili aparılmış, kiberterrorçuluğun anlayışı təklif edilmişdir. Bir çox xarici ölkələrin cinayət qanunvericiliklərində bilavasitə kiberterrorçuluğa görə məsuliyyət nəzərdə tutan normaların olmadığı qeyd olunmuş, eyni zamanda bəzi ölkələrdə (Böyük Britaniya, ABŞ, Pakistan, Macarıstan, İtaliya, Gürcüstan və s.) İnternet ehtiyatlarından, informasiyatelekommunikasiya şəbəkələrindən istifadə etməklə törədilən terrorçuluqla bağlı müəyyən müddəaların təsbit olunduğu göstərilmişdir. Qeyd olunmuşdur ki, «Kibercinayətkarlıq haqqında» 2001-ci il tarixli Budapeşt Konvensiyasında kiberterrorçuluğun kriminallaşdırılması zəruriliyi ilə bağlı müddəaların əks olunmaması bu Konvensiyanın ciddi boşluğu kimi qiymətləndirilməlidir. Bu boşluğun tez bir zamanda aradan qaldırılması məqsədilə xüsusi beynəlxalq konfransın çağırılması, Konvensiyanın iştirakçı ölkələrinə və digərlərinə öz milli qanunvericiliklərində kiberterrorçuluğa görə məsuliyyət müəyyən edən normaların və müddəaların daxil edilməsinin tövsiyə olunması, qeyd olunan bu və digər məsələləri tənzimləyən və Budapeşt Konvensiyasına Əlavə olunan Xüsusi Protokolun qəbul edilməsi, ümumiyyətlə isə yaxın illərdə Kibercinayətkarlığa qarşı mübarizə haqqında vahid Konvensiyanın hazırlanması və qəbuluna istiqamətlənmiş işlərin başlanması zəruriliyi vurğulanmışdır. Məqalədə kiberterrorçuluqla bağlı əməllərin kriminallaşdırılması məqsədilə CM-in 214-cü maddəsinə «İnternet informasiya ehtiyatlarından, informasiya-telekommunikasiya şəbəkələrindən, digər texniki-texnoloji və rəqəmsal vasitələrdən istifadə etməklə törədildikdə (kiberterrorçuluq)» kimi yeni tövsifedici tərkibin əlavə edilməsi məqsədəuyğun hesab edilmişdir.
Müəllif :
Nağızadə E.
Nəşr tarixi : 2025
Tədqiqatın əsas məqsədini tövsiyə xarakterli normaları (soft law), beynəlxalq müqavilələri, beynəlxalq hüququn ümumtanınmış prinsiplərini və normalarını, hüquqi standartları, beynəlxalq təşkilatların hüquqi aktlarını, beynəlxalq konfransların aktlarını, beynəlxalq öhdəliklər doğuran birtərfli aktları kompleks şəkildə təhlil etməklə ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində dövlətlərin beynəlxalq hüquqi öhdəliklərinin zəruri şərti və tələbi kimi çıxış edən hüquqi məsuliyyət institutunun mahiyyətini və əhəmiyyətini açıqlamaqdan ibarətdir. Məqalədə qeyd olunur ki, ətraf mühitin mühafizəsi və ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsi insanın yaşamaq hüququ və onun sağlamlığı ilə birbaşa əlaqəyə malikdir. Başqa sözlə ifadə etsək, ətraf mühitin mühafizəsi və ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsi prinsip etibarı ilə elə insanın həyat və sağlamlığının qorunması deməkdir. Bu qarşılıqlı vəhdətin və asılılığın təmin edilməsi isə beynəlxalq birliyin prioritet vəzifəsi olmalıdır. Ətraf mühitin mühafizəsinin zərurliyinə antroposentrik, yəni insan və təbiətin qarşılıqlı münasibətlərində insanın rolunun mütləqləşdirilməsi nöqteyi-nəzərindən deyil, biosentrik və ekosentrik sintezdən yanaşılmalıdır. Bu qarşılıqlı əlaqə və asılılıq hüquqi məsuliyyət rejiminin müəyyənləşdirilməsini də tələb edir. Ətraf mühitə qarşı törədilən hüquq pozuntularına görə məsuliyyət prinsip etibarı ilə: beynəlxalq öhdəliklərə əməl olunmaması nöqteyi-nəzərindən beynəlxalq hüquqi, təqsirin formaları nəzərə alınmaqla cinayət hüquqi, vurduğu zərərin həcmi və xarakterinə görə mülki hüquqi məsuliyyət doğurur. Ətraf mühitin mühafizəsi üzrə hüquqi məsuliyyət rejiminin vacibliyini şərtləndirən beynəlxalq normaların implementasiya prosesi hal-hazırda aşağıdakı problemlərlə müşaiyət olunur: a) bu sahədə beynəlxalq normaların çoxluğu, müxtəlifliyi və intensiv dinamikası; b) implementasiyanın optimal üsullarını seçmək; c) implementasiya prosesində hüquq və siyasət arasında balansı təmin etmək.
Müəllif :
Məmmədov R.K.
Nəşr tarixi : 2025
Ötən əsrin ikinci yarısından başlayaraq Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında mövcud siyasi sistemin əsas prinsiplərinə – təkpartiyalılığa, Kommunist partiyasının bütün dövlət təsisatları üzərində amirliyinə toxunmadan ictimai təşkilatların, xalq hakimiyyəti orqanlarının fəaliyyətini nisbətən canlandırmaq üçün şərait yaranmışdı. Həmin dövrdə “kommunizm cəmiyyətinə keçid” məfkurəsi kontekstində formalaşan “ümumxalq dövləti” doktrinası özündə həm əvvəlki proletar diktaturası doktrinasının varisliyi kimi, həm də dövlətin sosial fəaliyyətinin və siyasi inkişafın vəzifələrinin yeni anlamı kimi elementləri əks etdirirdi. Vətəndaşların ölkənin siyasi sistemində Sovetlər vasitəsilə təmsilçiliyinin genişləndirilməsi siyasi monizm prinsipinin müəyyən qədər məhdudlaşdırılması ilə əlaqədar idi. Hakimiyyət və idarəetmə təsisatlarının, eləcə də məhkəmə sisteminin təşkili və fəaliyyəti, sosial-mədəni və iqtisadi sferada baş verən çoxsaylı dəyişikliklər konstitusiya qanunvericiliyinin yenilənməsini labüd şəkildə ortaya çıxarırdı. Bu baxımdan məqalənin yazılmasında məqsəd həmin dəyişikliklərin mahiyyətinin üzə çıxarılmasından ibarətdir. Məqalədə tarixi-müqayisəli təhlil metodundan və sistemli, inteqrativ yanaşma üsulundan istifadə etməklə respublikamızda konstitusiyaçılığın inkişafının baxılan tarixi mərhələsində baş verən proseslərə diqqət çəkilir, sosialist münasibətlərinin yeni mərhələyə qədəm qoyduğu bir şəraitdə cəmiyyətin və dövlətin idarəçiliyi ilə bağlı ortaya çıxan yeni yanaşmaların mahiyyəti, vətəndaşların sosial-iqtisadi, siyasi, mədəni hüquqları, bütövlükdə konstitusiya qanunvericiliyinin yeni hüquqi əsasları araşdırılır.
Müəllif :
İsmayılov X.C.
Nəşr tarixi : 2025
Azərbaycanda süni intellektli texnologiyalarından istifadə və onların insan fəaliyyətinin müxtəlif sahələrində tətbiqi hələ ilkin mərhələdə olsa da, yaxın gələcəkdə süni intellektin insan fəaliyyətinin müxtəlif sferalarına təsirinin son dərəcə əhəmiyyətli olacağı şübhəsizdir. Son illər elektron məlumat daşıyıcılarından, yaxud müasir informasiya texnologiyalarından istifadə edilməklə törədilən cinayətlərin sayı artsa da, bilavasitə süni intellektin fəaliyyəti nəticəsində törədilən ictimai təhlükəli əməl qeydə alınmayıb. Lakin dünya təcrübəsində süni intellektli texnologiyalarla bağlı ictimai təhlükəli əməllər artıq baş verir. Bununla belə nəzərə almaq lazımdır ki, dövlətlər arasında inteqrasiya prosesi, o cümlədən də süni intelektli rəqəmsal rabitə və yüksək texnologiyalar mübadiləsi daim güclənir. Azərbaycan Respublikasında da müxtəlif sahələrdə (məsələn, tibdə, rabitə və nəqliyyatda, və s.) tamamilə və ya qismən süni intellekt vasitəsilə həyata keçirilən fəaliyyət obyektiv olaraq ictimai təhlükə yarada və cinayət qanunu ilə qorunan ictimai münasibətlərə zərər vura bilər. Məqalədə dünya təcrübəsində süni intellektin hüquq qabiliyyəti məsələləri, eləcə də cinayət hüququ nəzəriyyəsində süni intellektin cinayət məsuliyyətinin subyekti kimi tanınması imkanları araşdırılır.
Müəllif :
Səmədova Şəhla
Nəşr tarixi : 2025
В статье рассматривается проблема избыточной численности лиц, находящихся в местах лишения свободы, как ключевая угроза эффективному функционированию пенитенциарных систем. Представлен анализ статистических данных по европейским странам, охарактеризованы причины роста числа заключённых и даны сведения о международных программах, направленных на снижение тюремного населения. Отдельное внимание уделяется пробационному надзору, а также альтернативным мерам наказания и процессуального принуждения.
Müəllif :
Səlimov K.
Nəşr tarixi : 2025
