Bu məqalədə korporativ hüquqşünasların biznes münasibətlərinin formalaşmasında oynadığı rol aparıcı nəzəri yanaşmalar əsasında təhlil olunur. İlk növbədə Ronald J. Gilsonun “müqavilə xərclərinin mühəndisi” modeli rəhbər tutulmaqla, korporativ hüquqşünasın bazar natamamlıqlarını hüquqi dizayn vasitəsilə aradan qaldıran və əqdlərin iqtisadi səmərəliliyini artıran bir mütəxəssis kimi funksiyası izah edilir. Ardınca Gilsonun ideyalarının davamı kimi formalaşan üç nəzəri model - Manuel Utsetin “etibarlı məlumat istehsalçısı”, Steven Schwarczın “hüquqi uyğunluğun təminatçısı” və George Dentin “müəssisə memarı” yanaşmaları lokanik şəkildə təqdim olunur. Bu modellərin hər biri korporativ hüquqşünasın dəyərini fərqli aspektdən şərh edir: Utset informasiyanın etibarlılığı və investor etimadının təmininə, Schwarcz hüquqi risklərin və tənzimləmə uyğunsuzluqlarının azaldılmasına, Dent isə institusional sabitlik və uzunmüddətli əməkdaşlıq mühitinin yaradılmasına diqqət yönəldir. Məqalədə göstərilir ki, korporativ hüquqşünas yalnız hüquqi sənədləşmə ilə məşğul olan şəxs deyil, həm də hüquq və iqtisadiyyat arasında körpü yaradan dizaynerdir. O, hüquqi alətlər vasitəsilə bazarın qeyri-müəyyənliklərini azaldır, məlumat istehsal edir, əməliyyatlara hüquqi etibar qazandırır və müəssisələr arasında sabit münasibətlər formalaşdırır. Məqalənin təhlili göstərir ki, müasir dövrdə korporativ hüquqşünasın funksiyası ikiqat xarakter daşıyır: bir tərəfdən hüquqi riskləri qabaqlayaraq mühafizəçi kimi çıxış edir, digər tərəfdən isə hüquqi imkanları iqtisadi məqsədlərə uyğunlaşdıran bir innovator və dizayner funksiyasını yerinə yetirir. Bu nəticələr əsasında məqalə korporativ hüquqşünaslıq institutunun iqtisadi dəyər yaradan mexanizmlərini elmi baxımdan izah edir və bu istiqamətdə gələcək hüquq tədqiqatları üçün nəzəri baza formalaşdırır. Eyni zamanda, hüquq təhsili ilə bağlı nəticələrə əsaslanaraq qeyd edilir ki, bu nəzəri modellərin effektiv tətbiqi üçün hüquq fakültələrinin proqramları təcrübə yönümlü və praktiki bacarıqlara əsaslanan yanaşma ilə gücləndirilməlidir.
Müəllif :
Gülzadə Mirzəmməmmədova
Nəşr tarixi : 2025
İqlim dəyişiklikləri başda olmaqla, ekoloji problemlərin kəskinləşməsinə qarşı zəruri tədbirlərin görülməsi bəşəriyyətin sağlam gələcəyinin təmin edilməsi üçün zəruridir. Bu baxımdan əksər dünya dövlətləri ekoloji qanunvericilik aktları qəbul etmək və mövcud hüquqi bazanı daha da təkmilləşdirmək yolu ilə ekolojihüquqi tənzimləmənin səmərəliliyini təmin edirlər. Ölkəmizdə də ekoloji münasibətlərin müxtəlif sferalarını tənzimləyən çoxsaylı qanunvericilik aktları mövcuddur. Bu araşdırma çərçivəsində ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində əsas qanunvericilik aktlarından biri olan “Ətraf mühitin mühafizəsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu təhlil edilmişdir. Xüsusilə qüvvədə olduğu 26 il ərzində ölkədə baş vermiş sosial-iqtisadi inkişaf baxımından təhlil aparılmış, bu illər ərzində Qanuna edilmiş dəyişikliklər araşdırılmışdır. Bununla yanaşı, Qanunun konkret struktur elementləri əsasında təhlili aparılmış, bir sıra kolliziyalar və hüquqi boşluqlar müəyyən edilmiş, habelə təkmil normayaratma texnikası baxımından qiymətləndirmə həyata keçirilmişdir. Tədqiqat nəticəsində Qanunun müasir ekoloji tənzimləmə konsepsiyaları və iqlim tənzimləməsini ehtiva etmədiyi, qüvvədə olduğu illər ərzində edilmiş dəyişikliklərin yalnız ikisinin qanunun tənzimləmə predmeti üçün təkmilləşdirmə xarakteri daşıdığı, Qanunda xeyli sayda tənzimləmə müəyyən etməyən blanket xarakterli normaların, kolliziyaların və hüquqi boşluqların olduğu, habelə müasir normayaratma texnikasına cavab vermədiyi müəyyən edilmiş, o cümlədən effektiv ekoloji-hüquqi tənzimləmənin həyata keçirilməsi üçün qanunvericilikdə əsaslı dəyişikliklərin edilməsi təklif edilmişdir.
Müəllif :
Emin Əlimusayev
Nəşr tarixi : 2025
Tədqiqatda insan hüquqları və əsas azadlıqlarına hörmət prinsipinin məzmunu və normativ-hüquqi əsasları hüquq ədəbiyyatında mövcud fikir müxtəlifliyi, beynəlxalq sənədlər və məhkəmə praktikası əsasında geniş təhlil edilir. Tədqiqatın birinci hissəsində mövzunun aktuallığı və əsas istiqamətləri müəyyən edilir. Qeyd edilir ki, insan hüquqları və əsas azadlıqlarına hörmət prinsipinin normativ-hüquqi əsasları beynəlxalq hüququn digər prinsiplərindən daha genişliyi və sistemliliyi ilə xarakterizə edilir. Tədqiqatın ikinci hissəsində insan hüquqları və əsas azadlıqlarına hörmət prinsipi və beynəlxalq təşkilatların mühüm fəaliyyət istiqamətləri təhlil edilir, nəhayət, bu sahədə beynəlxalq təşkilatlar fərqləndirilməklə bir sıra əhəmiyyətli məqamlar qeyd edilir. Üçüncü hissədə insan hüquqları və əsas azadlıqlarına hörmətin beynəlxalq-hüquqi prinsip əsasları və insan hüquqları və əsas azadlıqlarına hörmət prinsipinin normativ əsası kimi beynəlxalq müqavilələrin mühüm xüsusiyyətləri araşdırılır. Bu sahədə də konkret beynəlxalq müqavilələrə müraciət edilməsi əsaslı nəticələr əldə etməyə imkan verir. Dördüncü hissədə insan hüquqları və əsas azadlıqlarına hörmət prinsipinin məzmunu və normativ əsasları ilə əlaqədar bir sıra mühüm nəticələrə gəlinir. Belə nəticələrdən biri insan hüquqları və əsas azadlıqlarına hörmət prinsipinin əsas müddəalarının dövlətlərin daxili qanunvericiliyinə həmin sahədə beynəlxalq müqavilələrdə iştirakdan asılı olmayaraq daxil edilməsidir. Dövlətin əsas məqsədinin insan hüquqlarının təmin edilməsi, insan hüquqlarının birbaşa qüvvədə olması, beynəlxalq müqavilələr əsasında insan hüquqları standartlarının müəyyən edilməsi və s. bu zaman mühüm elementlərdən hesab edilə bilər. İnsan hüquqları sahəsində formalaşmış xüsusi prinsiplərlə (humanizm, ədalətlilik, fərdə daha əlverişlilik, inkişaf və s. ) insan hüquqları və əsas azadlıqlarına hörmət prinsipinin məzmunu daha da zənginləşmiş və yeni məzmunda inkişaf etmişdir.
Müəllif :
Aygül Cahangirova
Nəşr tarixi : 2025
The article comprehensively examines the legal and theoretical essence of cybercrimes, their place in the modern criminal law system, and the impact of the rapid development of digital technologies on legal regulation. The dynamic nature of the digital environment has led to the emergence of new forms of cybercrime, more sophisticated methods of committing them, and limitations on the application of traditional legal mechanisms. In this regard, the study analyzes, from a theoretical and practical point of view, the distinctive features of cybercrime compared to classic crimes, their cross-border nature, and their impact on the process of proving guilt. The analysis shows that the existing regulatory and legal mechanisms are not fully effective in the collection, storage, and evaluation of digital evidence in real time, as well as in the investigation of cross-border cybercrimes and the application of international legal assistance mechanisms. Particular difficulties arise in connection with the uncertainty of the legal status of electronic data, the lack of clear regulatory control of the chain of custody, and the discrepancy between technical capabilities and legal requirements, which significantly complicates investigative and judicial practice. The article analyzes contemporary approaches to the legal regulation of cybercrime based on international law, in particular the provisions of the 2001 Council of Europe Convention on Cybercrime (Budapest Convention), its additional protocols, and international judicial practice. It assesses the current state of the national legislation of the Republic of Azerbaijan in this area, determines the level of its compliance with international standards, and scientifically substantiates existing regulatory gaps. The scientific novelty of the study lies in the development of an adaptive legal model aimed at improving the effectiveness of proving and investigating cybercrimes. The proposed model provides for the introduction of flexible procedural rules, the formation of specialized investigative structures with both technical and legal knowledge, the creation of special procedural mechanisms for collecting evidence in real time, and the improvement of international cooperation protocols.
Müəllif :
Xanımana Qafarova, Minurə Cabbarova
Nəşr tarixi : 2025
Xarici məhkəmə qərarlarının tanınması və icrası beynəlxalq mülki prosesin əsas məsələlərindən biridir. Müasir dövrdə beynəlxalq ticarət və iqtisadi münasibətlərin genişlənməsi, fiziki və hüquqi şəxslərin transmilli xarakterli fəaliyyətinin artması xarici məhkəmə qərarlarının tanınması və icrası institutunun aktuallığını əhəmiyyətli dərəcədə artırmışdır. Məqalədə xarici məhkəmə qərarlarının tanınması və icrası institutunun nəzəri və praktiki aspektləri kompleks şəkildə təhlil edilir. Xarici məhkəmə qərarların tanınması və icrası sahəsində müxtəlif hüquq sistemlərinin yanaşmaları və mexanizmləri müqayisəli şəkildə təhlil edilmişdir. Tədqiqatda Azərbaycan Respublikasının milli qanunvericiliyi, beynəlxalq hüquq normaları və müqayisəli məhkəmə təcrübəsi geniş şəkildə araşdırılır. Xüsusilə, xarici məhkəmə qərarlarının tanınması və icrası üçün zəruri olan şərtlər, bu proseslərin həyata keçirilməsi mexanizmləri, habelə dövlətlərin suverenliyi ilə fərdi hüquq və azadlıqların qorunması arasında tarazlığın təmin edilməsi məsələləri araşdırılır. Tədqiqatda nəzəri anlayışlara, tanıma və icra proseslərinin bir-birindən fərqləndirilməsinə, ekzekvatura institutunun hüquqi mahiyyətinə, qarşılıqlıq prinsipinə və beynəlxalq müqavilələrin roluna xüsusi diqqət yetirilir. Həmçinin xarici məhkəmə qərarlarının tanınması və icrasından imtina edilməsinin hüquqi əsasları, ümumi qaydanın (ordre public) qorunması və prosessual hüquqların təmin olunması kimi əsas məsələlər ətraflı təhlil edilir. Məqalədə beynəlxalq məhkəmə təcrübəsinə geniş yer ayrılmış, Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin, Avropa İttifaqı Ədalət Məhkəməsinin, Amerika Birləşmiş Ştatları, İngiltərə, Yaponiya və digər Asiya ölkələrinin məhkəmələrinin presedent qərarları sistemli şəkildə təhlil olunmuşdur. Müxtəlif hüquq sistemlərində xarici məhkəmə qərarlarının tanınması və icrası institutunun formalaşması və inkişaf mərhələləri, müasir yanaşmalar və gələcək inkişaf istiqamətləri araşdırılmışdır. Bununla yanaşı, bu sahədə mövcud olan əsas problemlər, beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsinin zəruriliyi və normativ-hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi istiqamətləri müzakirə olunur.
Müəllif :
Gürşad Abbasov
Nəşr tarixi : 2025
Məqalədə konstitusiya vətəndaşlığı anlayışı və onun milli kimliklə qarşılıqlı münasibətləri müasir siyasi-hüquqi nəzəriyyələr və qloballaşma prosesləri kontekstində təhlil edilir. Müəllif göstərir ki, müasir dünyada dövlət və cəmiyyət arasında münasibətlərin əsasını tənzimləyən hüquqi kateqoriyalardan biri kimi konstitusiya vətəndaşlığı yalnız formal mənsubiyyət aktı deyil, həm də milli, mədəni və siyasi identikliyin daşıyıcısı kimi çıxış edir. Qloballaşma, transmilli miqrasiya və çoxmədəniyyətlilik şəraitində milli kimliyin qorunması ilə universallaşan vətəndaşlıq anlayışı arasında ziddiyyətlər meydana gəlir. Məqalədə konstitusiya vətəndaşlığının formalaşma tarixi, onun hüquqi və siyasi mahiyyəti, milli kimliyin sosial və psixoloji təməl prinsipləri, habelə onların qarşılıqlı təsir mexanizmləri araşdırılır. Müqayisəli yanaşma çərçivəsində Avropa İttifaqı, ABŞ və postsovet məkanındakı təcrübələr nəzərdən keçirilir. Xüsusi diqqət Azərbaycan Respublikasında konstitusiya vətəndaşlığı modelinə yönəlir. Məqalədə qeyd olunur ki, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası milli dəyərlərin, dövlət dilinin və mədəni irsin qorunması ilə bərabər, vətəndaşların hüquq bərabərliyini və çoxmillətli harmoniyanı təmin edən mütərəqqi hüquqi bazaya malikdir. Bu kontekstdə milli kimliklə universal vətəndaşlıq prinsiplərinin uyğunlaşdırılması dövlətin konstitusiya identikliyinin əsas dayaqlarından biri kimi qiymətləndirilir. Müəllifin qənaətinə görə, müasir dövrdə konstitusiya vətəndaşlığının məzmunu yalnız hüquqi münasibətləri deyil, həm də sosial-mədəni dəyərləri, vətəndaş məsuliyyətini və milli mənsubiyyət hissini ifadə edən kompleks sistem kimi dəyərləndirilməlidir.
Müəllif :
Gülgün Quliyeva
Nəşr tarixi : 2025
Məqalədə beynəlxalq hüquq sistemində vətəndaşlıq anlayışının hüquqi, siyasi və etik aspektlərinin kompleks təhlilindən danışılır. Mövzunun aktuallığı cəmiyyətdə qloballaşma, miqrasiya proseslərinin genişlənməsi, insan hüquqları və dövlət suverenliyi arasında balansın qorunması zərurəti ilə sıx bağlıdır. Belə ki, burada vətəndaşlıq anlayışının keçdiyi tarixi inkişaf mərhələləri, onun beynəlxalq hüquqda əsaslı formalaşması, həmçinin Azərbaycan Respublikasında sözügedən sahədə həyata keçirilən tədbirlər geniş şəkildə araşdırılmışdır. Məqalənin əsas məqsədi vətəndaşlıq institutunun beynəlxalq hüquqi çərçivədə mahiyyətini və onun milli hüquq sistemlərinə təsirini müəyyən etmək, eləcə də bu kontekst üzrə Azərbaycan Respublikasında tətbiq olunan normativ-hüquqi bazanın beynəlxalq standartlara uyğunluğunu qiymətləndirməkdir. Bu məqsədlə, tədqiqat yazısında həm nəzəri, həm müqayisəli, həm də analitik metodlardan əhəmiyyətli dərəcədə istifadə edilmişdir. Məqalədə araşdırılan fəsillər üzrə əldə olunan nəticələr bunu göstərir ki, vətəndaşlıq anlayışı müasir dövrdə yalnız cəmiyyətdə formalaşmış hüquqi bir status deyil, həm də, bir növ, özündə sosial məsuliyyət və etik dəyər daşıyır. Beynəlxalq hüquq çərçivəsində bu anlayış insan hüquqlarının qorunması və sosial ədalətin təminatı ilə sıx əlaqəlidir. Azərbaycan Respublikasında vətəndaşlıq siyasəti milli maraqlarla beynəlxalq prinsiplər arasında tarazlığı qorumağa yönəlmiş, konstitusion və qanunvericilik bazası vasitəsilə mövcud beynəlxalq standartlara və rejimlərə uyğunlaşdırılmışdır. Nəticə etibarilə, qeyd edə bilərik ki, vətəndaşlıq müasir hüquqi dövlətin mərkəzi institutu kimi həm fərdin hüquqi statusunu, həm də dövlətin suverenliyini müəyyən edən strateji əhəmiyyəti olan anlayış kimi qiymətləndirilmişdir.
Müəllif :
Əsmər Pənahova
Nəşr tarixi : 2025
Vergi mübahisələri digər mübahisələrdən öz spesifik xüsusiyyətlərinə görə fərqlənirlər. Onların həlli üsullarını da ənənəvi və ənənəvi olmayan üsullar kimi qruplaşdıra bilərik. Ənənəvi üsullara vergi mübahisələrinin inzibati və məhkəmə qaydasında həll yolları daxildirsə, qeyri-ənənəvi üsullara mübahisələrinin alternativ həll yolları və vergi ombudsmanları institutlarını aid edə bilərik. Mübahisələrin alternativ həlli üsullarının seçilməsi hüquqi və fiziki şəxslərin şikayətlərinin hər zaman inzibati orqana və məhkəməyə deyil, digər qurumlara da ünvanlana bilməsinə şərait yaradır, mübahisələrin daha çevik həllinə xidmət edir, məhkəmələrin həddən artıq iş yükü ilə yüklənməsinin qarşısını alır. Bu məqalədə vergi ombudsmanı institutunun vergi mübahisələrinin həll üsulu kimi yaranması və inkişafı, müxtəlif ölkələrdə vergi ombudsmanı təsisatı modelləri, ölkəmizdə onun tətbiqi və zəruri olub-olmaması barədə danışacayıq. Vergi ombudsmanlığı institutu nəinki Azərbaycanda, həmçinin bütün dünyada nisbətən yeni institut olmaqla bərabər, tətbiqində də kifayət qədər çox mübahisəli məqamlar mövcuddur. Bir qrup tədqiqatçılar vergi ombudsmanlığı institutunun vergi mübahisələrinin həllində kifayət qədər səmərəli olmadığı qənaətindədirlər, bunu vergi ombudsmanının qərarlarının tövsiyə xarakterli olması, məcburi icraya yönəlməməsi ilə əlaqələndirirlər. Digər qrup müəlliflər vergi ödəyicilərinin hüquqlarının müdafiəsi kontekstində vergi ombudsmanlığı institutunun perspektivli və səmərəli bir təsisat olacağı qənaətindədirlər. Vergi ombudsmanlarının müstəqil təsisat kimi, yoxsa vergi administrasiyalarının struktur quumu kimi daha səmərəli olması bu mövzuda digər mübahisəli məqamdır. Məqalədə bu və digər məsələlər barədə geniş araşdırılma aparılmışdır.
Müəllif :
Əsmər Əliyeva, Fərda Cabbarlı, Aygün Hacıyeva
Nəşr tarixi : 2025
Məqalədə kiberhücumların silahlı münaqişə kimi qiymətləndirilməsi beynəlxalq hüquq normaları əsasında (BMT Nizamnaməsi, Müharibə qurbanlarının müdafiəsi haqqında Cenevrə Konvensiyaları və Əlavə Protokollar, Tallin Təlimatları və s.) təhlil edilir. Məlum olduğu kimi, beynəlxalq hüquqi tənzimləmənin əsas məqsədini BMT Nizamnaməsində nəzərdə tutulduğu kimi, beynəlxalq sülhü və təhlükəsizliyi təmin etmək təşkil edir. Müasir cəmiyyətin rəqəmsallaşması, kiberməkanın sərhədlərinin bəlli olmaması bu məqsədin yerinə yetirilməsində tamamilə yeni məsələləri gündəmə gətirir. Belə ki, kiberməkanda törədilən hər hansı bir kiberhücumla nəinki bir dövlətə, hətta eyni anda bir neçə dövlətə müxtəlif iqtisadi, siyasi və digər ziyan vurmaq mümkündür. Bu gün hər hansı bir dövlətin kritik informasiya infrastrukturuna yönəlmiş kiberhücumla həmin dövlətin fəaliyyətini “iflic” etmək çox asan və rahat idarə olunan qanunsuz fəaliyyətə çevrilmişdir. Hazırda isə bu təhlükələr daha da artmaqdadır. Təqdim olunan məqalənin başlıca məqsədi kiberhücumlar zamanı beynəlxalq hüququn üzləşdiyi çətinliklərə həll yolu təklif etməkdir. Bu məqsədlə kiberhücumların və kiberhücumçuların anlayışı və əsas xüsusiyyətləri araşdırılmış, beynəlxalq sənədlər əsasında kiberhücumun silahlı münaqişə kimi qiymətləndirilməsi mümkünlüyü tədqiq olunmuşdur. Eyni zamanda, bir sıra mühüm beynəlxalq sənədlərin müddəalarına və beynəlxalq təşkilatların rəylərinə (“bərk” və “yumşaq” hüquq normaları) müqayisəli formada müraciət edilmişdir. Araşdırmanın sonunda kiberhücumların özünün də düşmənçilik xarakteri daşıyan davranış olması nəticəsinə gəlinərək, onların silahlı münaqişələr qədər təhlükəli olması və dövlətlərin bu cür hücumlardan özünümüdafiə hüququna malik olması irəli sürülmüşdür
Müəllif :
Mehdi Abdullayev
Nəşr tarixi : 2025
Məqalə məhkəmə baxışının uzadılması problemlərinin təhlil edilməsinə həsr edilmişdir. Məhkəmə proseslərinin uzadılması insan hüquqlarının etibarlı təmin edilməsinə, həmçinin ədalət mühakiməsinin “ağlasığan müddət” ərzində həyata keçirilməsinə və dövlətin hüquq sisteminin səmərəliliyinə təsir edir. Ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsi zamanı bəzi prosessual hüquqların həyata keçirilməsinin vaxtla məhdudlaşdırılması, bir sıra hallarda formalizmə gətirə bilər. Məhkəmə proseslərinin əsassız və subyektiv aspektlərdə uzadılmasının qarşısının alınması üçün ekspertizanın aparılması ilə bağlı müddətlərin tətbiqi sahəsində müəyyən qanunvericilik islahatları aparılmalı, elektron ekspertiza sistemi yaradılmalı, ekspertizalarıın elmi-texniki təminatı daha da möhkəmləndirilməli, rəqəmsallaşdırma tətbiq edilməli, hakimlərin, həmçinin prosesin digər iştirakçılarının prosesin uzadılması ilə bağlı subyektiv yanaşması hallarının aradan qaldırılması ilə bağlı mexanizmlər işlənib hazırlanmalı, məhkəmlərdə işlərin bölüşdürülməsinin elektron sisteminin mürəkkəb işlərlə bağlı funksionallığı artırılmalı, işlərə prioritet baxılmasının qanunvericiliyə və təcrübəyə daxil edilməsi, mürəkkəb işlərlə bağlı kriteriyaların Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin təcrübəsinə uyğun olaraq hazırlanması, məhkəmə arxivlərinin elektronlaşdırılması kimi tədbirlər həyata keçirilməlidir.
Müəllif :
Mətanət Əsgərova
Nəşr tarixi : 2025
