Açıqlama:

Bu məqalədə Tariflər və Ticarət üzrə Baş Sazişin (GATT) XXIV maddəsi çərçivəsində regional iqtisadi inteqrasiya birliklərinin hüquqi tənzimlənməsi təhlil olunur. Müəllif bu maddənin müəyyən etdiyi üç əsas şərtin – üçüncü ölkələrə qarşı müdafiənin artırılmaması, daxili ticarət maneələrinin ləğvi və inteqrasiyanın “praktik olaraq bütün ticarəti” əhatə etməsi – regional birliklərin formalaşdırılması və fəaliyyətində oynadığı rolu araşdırır. Məqalədə XXIV maddənin tətbiqi ilə bağlı hüquqi qeyri-müəyyənliklər, xüsusilə də “əhatəlilik”, “qeyri-tarif baryerlər” və “mənşə qaydaları” kimi anlayışların təfsiri məsələləri vurğulanır. Əlavə olaraq, inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün tətbiq olunan “İcazəverici qeyd” və GATS-ın V maddəsi kontekstində xidmətlərlə ticarətdə regional inteqrasiyanın hüquqi əsasları dəyərləndirilir. Müəllif mövcud nəzarət mexanizmlərinin zəifliyini, Regional Ticarət Sazişləri Komitəsinin fəaliyyətsizliyini və üçüncü ölkələr üçün ticarət yönünün dəyişməsi risklərini diqqətə çatdırır. Məqalə, həmçinin, liberal ticarətə zərər vurmayan və regional inteqrasiyanın effektivliyini təmin edən hüquqi islahat imkanlarını nəzərdən keçirir, lakin bu islahatların mövcud siyasi iradə çərçivəsində həyata keçirilməsinin çətinliyini qeyd edir. Nəticə etibarilə, müəllif regional iqtisadi inteqrasiya birliklərinin hüquqi çərçivəsinin gücləndirilməsi üçün daha şəffaf, hüquqi cəhətdən müəyyən olunmuş və real icra mexanizmləri ilə müşayiət olunan yanaşmaların vacibliyini vurğulayır.