İnformasiya sistemlərinin cəmiyyət həyatının hər sahəsinə daxil olması ilə insanların gündəlik rejimlərində zaman və məkan baxımdan səmərəli nəticələr əldə olunmasına baxmayaraq, informasiya sistemlərinin və sistem istifadəçilərinin təhlükəsizliyi ilə bağlı problemlər də qaçılmazdır. Bəşər tarixinin hər mərhələsində olduğu kimi, kompüter və internet şəbəkələrinin geniş yayılması ilə keçmişdə və indiki dövrdə informasiya hüququnun həm texniki, həm də nəzəri cəhətdən təhlil edilərək araşdırılması və daim yenilənməsi zəruridir. Bütün dünyada müşahidə olunan kibercinayətlərin respublikamızda da geniş yayılması və Cinayət Məcəlləsinin Avropa Şurasının Kibercinayətkarlıq haqqında Konvensiyasına uyğunlaşdırılması üçün kibercinayətlərlə bağlı bir çox qanuni tənzimləmə aparılmışdır. Lakin dinamik inkişaf edən kiber aləmdə hər gün yeni sistem boşluqları və çoxsaylı kompüter sisteminə və kompüter məlumatlarına qanunsuz müdaxilələrlə qarşılaşırıq. Çünki bu cür müdaxilələrin aşkarlanmasında ən vacib məsələ sübutedici faktlara çatmağın çətinliyidir. Qeyd olunmalıdır ki, kompüter sisteminə və kompüter məlumatlarına qanunsuz müdaxilələr yalnız ayır-ayrı fiziki şəxslərə münasibətdə törədilmir. Müasir dünyamızda kompüterlər və kompüter şəbəkələri həyatımıza o qədər sürətlə daxil olmuşdur ki, elektrik, su, rabitə, nəqliyyat, səhiyyə, müdafiə sahəsi və s. bu kimi istiqamətlərdə infrastrukturların rəqəmsallaşdırılması ilə daha yaxşı monitorinq və idarəetməyə nail olunmuşdur. Bununla belə, həmin infrastrukturların informasiya-kommunikasiya texnologiyaları ilə iç-içə olması bu xidmətləri kiberhücumlara qarşı həssas edir. Kəsildiyi və ya davamlı işləmədiyi təqdirdə ölkə daxilində ciddi ziyan vura biləcək elektrik, su, səhiyyə, ictimai xidmətlər, rabitə, nəqliyyat, müdafiə və təhlükəsizlik kimi informasiya texnologiyaları ilə idarə olunan kritik infrastrukturların təhlükəsizliyi milli təhlükəsizlik üçün də həyati əhəmiyyət kəsb edir və məqalənin tədqiqat mövzusunun aktuallığından xəbər verir. Məqalədə kompüter sisteminə və kompüter məlumatlarına qanunsuz müdaxilələrin izahının verilməsi məqsədilə kompüter, verilən, informasiya sisteminə hüquqi anlayış verilmiş, kompüter sisteminə və kompüter məlumatlarına qanunsuz müdaxilələrlə bağlı beynəlxalq hüquqi sənədlər tədqiq edilmiş və bəzi xarici dövlətlərin təcrübəsinə nəzər yetirilmişdir. Bütün bunlarn nəticəsi olaraq, səmərəli təcrübi və hüquqi tövsiyələr işlənib hazırlanmışdır.
Müəllif :
Rəşad Məhərrəmov
Nəşr tarixi : 2025
Bu gün ictimai münasibətlərin bütün sektorlarında rəqəmsal transformasiya müşahidə olunur və bu labüd keçid istehlakçı hüquqları da daxil olmaqla bütövlükdə iqtisadi mənzərəyə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərməkdədir. Danılmaz faktdır ki, informasiya-kommunikasiya texnologiyaları inkişaf etdikcə elektron cihazların mürəkkəbliyi artır və bu da onların təmirini daha çətinləşdirir, eləcə də istehlakçıların həmin məhsulları saxlamaq və dəyişdirmək imkanlarını məhdudlaşdırır. Bu tendensiya elektron tullantıların artmasına səbəb olur və belə cihazların yalnız bir qismi təkrar-yenidən emal olunur. Qeyd olunanlar təmir hüququnu gündəliyə gətirməklə onun aktuallığını zəruri edir. Bu tədqiqatın məqsədi təmir hüququnun istehlakçılara öz məhsullarını təmir etmək, davamlılığı təşviq etmək və tullantıları azaltmaq üçün lazım olan məlumat, ehtiyat hissələri və alətlər əldə etmək imkanı təqdim etməsinin əsas aspektlərini, o cümlədən rəqəmsal transformasiya kontekstində davamlı və ədalətli iqtisadiyyat yanaşmasını təhlil etməkdir. Bu məqalə təmir hüququnun nəzəri və təcrübi realizəsi üçün hüquqi çərçivələrin və uyğun strateji yanaşmaların hazırlanması üçün köməkçi vasitə ola bilər.
Müəllif :
Sevinc Şıxəliyeva
Nəşr tarixi : 2025
Sığorta münasibətləri tarixən heç də XX əsrdə yaranan münasibətlər olmadığı kimi, tənzimlənməsi də daha qədim dövrləri əhatə etmişdir. Ölkəmizdə sığorta Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti və Azərbaycan SSR dövründə təşəkkül tapmış, Azərbaycan SSR Mülki Məcəlləsində normativ tənzimlənməsi nəzərdə tutulmuş, lakin yalnız dövlət şirkəti tərəfindən tətbiq edilmiş münasibətlər kimi formalaşmışdır. Müasir dövr qanunvericiliyi çərçivəsində isə 2008-ci ilə qədər olan dövrdə ayrıca qanun və ya qaydalarla tənzimlənən sığorta münasibətləri özəl sığortaçılığın təşəkkülündə mühüm rol oynamışdır. “Sığorta fəaliyyəti haqqında” Qanunun qüvvəyə minməsi ilə requlyativ çərçivə müəyyən edilmiş və sığorta münasibətlərində korporativləşmə tələbləri tənzimlənmişdir. Sığorta mübahisələrinin tənzimlənməsi isə sırf Mülki Məcəllənin 50-ci fəslində yenidən işlənməsi ilə təkmilləşmişdir. Sığorta münasibətlərinin inkişafı digər mülki münasibətlərdə olduğu kimi müqavilədən irəli gələn iddiaların ortaya çıxması ilə yadda qalır. Sığorta münasibətlərinin həmçinin özünəməxsus spesifikliyi də mövcuddur. Belə ki, sığorta münasibətləri tənzimlənərkən sığorta müqaviləsi bağlayan şəxslərlə sığortaçılar arasında bir sıra mübahisələr də ortaya çıxa bilir. Misal üçün, azadolma məbləğlərinin tətbiqi, hadisələrin dairəsi, müqavilənin qüvvədə olması müddətləri və bir sıra digər iddialar bu münasibətlərin spesifikliyindən irəli gəlməklə formalaşır. Hər bir halda sığorta mübahisələri sığorta müqaviləsinin bağlanması anından müqavilənin qüvvədə olduğu müddətdə baş verən hadisələrə münasibətdə daha dinamik nəzərə çarpır.
Müəllif :
Şəhriyar Həbilov
Nəşr tarixi : 2025
Статья посвящена анализу теоретических и практических аспектов компенсации морального вреда как формы гражданско-правовой защиты личных неимущественных прав. Рассматриваются особенности законодательного регулирования морального вреда в странах континентальной и англосаксонской правовых систем. Особое внимание уделено вопросам установления исковой давности, сложности определения размера компенсации и различиям в подходах национальных судебных систем. Также приводится анализ прецедентной практики Европейского суда по правам человека, который оказывает значительное влияние на унификацию подходов к защите прав пострадавших. В работе исследуются правовые аспекты формирования института морального вреда в национальном законодательстве, учитывая влияние международных стандартов. Подчёркивается необходимость разработки единых критериев для определения компенсации морального вреда, что способствует повышению правовой определённости. Сделаны выводы о значимости совершенствования правоприменительной практики для эффективной защиты личных неимущественных прав. Исследование подчёркивает, что унификация международных подходов может стать важным инструментом повышения справедливости при рассмотрении дел о моральном вреде. Отмечены ключевые различия между континентальной моделью, ориентированной на чёткую регламентацию, и англосаксонской системой, предусматривающей элементы штрафных убытков и большую гибкость в подходах. Предложены конкретные рекомендации по устранению правовых пробелов и повышению прозрачности в определении компенсаций.
Müəllif :
Гёзель Гусейнзаде
Nəşr tarixi : 2025
Bu məqalədə vəkillərin və vəkillik peşəsinin müstəqilliyinə dair yerli və beynəlxalq normalar, bu şərəfli peşədə müstəqilliyin sərhədlərinin harada başlayıb harada bitdiyi araşdırılacaqdır. Müstəqillik və azadlıq ifadələrini hər kəs, necə deyərlər, başa düşdüyü kimi öz fikri ilə ölçür. Lakin həqiqətdə və hüquqi normalarda vəkilin və vəkillik peşəsinin müstəqilliyi nədə ifadə olunur? Bəs hüquqi anlamda vəkilin müstəqilliyi hansı aspektlərdə ifadə olunur? Vəkilin müstəqilliyi, məhz onun hüquqi və etik öhdəliklərinin sərhədlərini aşa bilərmi? Vəkilin müstəqilliyi hüquqi sistemlərdə ədalət mühakiməsinin təmin olunması və vətəndaşların müdafiə hüquqlarının qorunması baxımından əsas prinsiplərdən biridir. Aydın məsələdir ki, qanunu pozmaq, saxta və təhrif olunmuş məlumat təqdim etmək və ya müvəkkilinin qeyri-qanuni hərəkətlərini ört-basdır etmək kimi hallar vəkilin müstəqilliyi prinsipinin müdafiə çərçivəsinə daxil ola bilmir. Yəni müstəqillik qanunvericilik normalarına və etik qaydalara əsaslanır və bu çərçivəni aşmır. Vəkilin müstəqilliyi aşağıdakı əsaslara görə önəmlidir: • Ədalət mühakiməsinin təmin edilməsi. Müstəqil vəkil olmadan şəxslərin müdafiə hüququ təsirli şəkildə realizə oluna bilməz; • Hüquqların müdafiəsi. Vəkilin müstəqilliyi vətəndaşların ədalətli məhkəmə prosesinə və bərabər hüquqi müdafiəyə malik olmasını təmin edir; • Qərəzsiz müdafiə. Dövlət və ya üçüncü tərəflərin təsirindən azad olan vəkil, müvəkkilinin maraqlarını obyektiv şəkildə qoruyur və lazımi müdafiəni təmin edir; • Demokratik hüquqi dövlətin prinsipi. Vəkilin müstəqilliyi hüquqi dövlətdə qanunun aliliyinin və hüquq bərabərliyinin təmin olunmasında mühüm rol oynayır. Deməli, vəkilin müstəqilliyi hüququn aliliyinin, ədalət mühakiməsinin obyektivliyinin və vətəndaşların müdafiə hüququnun əsas təminatlarından biridir. Müstəqillik dövlətin, məhkəmənin və digər təsirlərin xaricində fəaliyyət göstərməyi nəzərdə tutur, lakin bu, qanun və etik qaydalar çərçivəsində məhdudlaşdırılır. Bu balans, həm cəmiyyətin hüquqi sabitliyini, həm də fərdin ədalət mühakiməsinə, ədalətli məhkəmə araşdırmasına çıxışını (çatımlılığını) qoruyur. Məqalə ilə tanış olduqdan sonra belə bir fikrə gəlmək olar ki, qədim Roma imperatoru və stoik filosof Mark Avreli (Marcus Aurelius) demişkən: “azadlıq və müstəqillik istədiyin şeyi etmək yox, istəmədiyin şeyi etməyə məcbur edilməməkdir” (“Meditations” əsəri).
Müəllif :
Turan Abdullazadə
Nəşr tarixi : 2025
Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun M. Şahverdiyevanın şikayəti üzrə qəbul etdiyi 23 iyul 2013-cü il tarixli qərarının predmetini təşkil edən məhkəmə işində təmsilçi özünün kredit öhdəliyinin icrasının təminatı qismində təmsil olunanın mənzilini kreditorun (bankın) lehinə ipoteka ilə yüklü etmişdir. Təmsil olunan ipoteka müqaviləsinin təmsilçinin şəxsən özü barəsində bağlanmış əqd olduğu əsası ilə mübahisələndirmiş, lakin ümumi məhkəmələr həmin iddianı rədd etmişlər. Plenum, ərizəçinin fərdi şikayətini əsaslı hesab edərək Ali Məhkəmənin müvafiq qərarını qüvvədən düşmüş hesab etmişdir. Plenum gəldiyi nəticənin hüquqi əsası kimi Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 359.3 və 140-cı maddələrinə istinad etmişdir. Həmin normalardan birincisi, şəxsən özü ilə əqd bağlanması, ikincisi isə, daşınmaz əşya üzərində mülkiyyət hüququnun vicdanlı əldə edilməsi halları ilə bağlıdır. Hazırkı məqalə çərçivəsində bu növ əqdlərə münasibətdə Mülki Məcəllənin 359.3-cü maddəsinin tətbiqinin əsaslılığı araşdırılmışdır. Belə ki, “şəxsən özü ilə əqd bağlama” və “təmsil səlahiyyətindən sui-istifadə” anlayışları arasında fərqləndirmə aparılmasının zəruriliyi vurğulanmışdır. Qərarının predmetini təşkil edən məhkəmə işinin halları baxımından ortada “şəxsən özü ilə əqd bağlama” deyil, “təmsil səlahiyyətindən sui-istifadə” halının olduğu irəli sürülmüşdür. Bu mənada, Plenumun təmsil səlahiyyətindən sui-istifadəyə dair normaya (Mülki Məcəllə, m. 360.1-ə) istinad edərək şikayətə hüquqi qiymət verməsi məqsədəuyğun olardı. Bu şəxsən özü ilə əqd bağlamadan fərqli olaraq, təmsil səlahiyyətindən sui-istifadənin varlığı hər bir halda bağlanmış əqdin dərhal etibarsız olmasını deməyə imkan vermir. Əksinə, burada qarşı-qarşıya duran iki (təmsil olunanın və əqdin qarşı tərəfinin) mənafe vardır və mübahisənin həlli zamanı bu məqam diqqətə alınmalıdır. Digər tərəfdən, məqalədə, Mülki Məcəllənin 140-cı maddəsinin bu növ münasibətlərə tətbiqinin mümkün olmamasına dair mövqe ifadə edilmişdir. Çünki mübahisə kreditorun ipoteka hüququnu daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindəki qeydə etimad edərək əldə etməsi ilə bağlı meydana gəlməmişdir
Müəllif :
Dünyamin Novruzov
Nəşr tarixi : 2025
şdırılması və ortaq qaydalar əsasında harmonizasiyası prosesidir. Bu proses, beynəlxalq ticarət, müqavilə hüququ və maliyyə əməliyyatları sahələrində əhəmiyyətli rol oynayır. Xüsusilə Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) daxilində hüququn unifikasiyası dövlətlərarası əməkdaşlığın inkişafı, iqtisadi artım və hüquqi mübahisələrin həlli üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir. SSRİ hüquqi mirasına əsaslanan hüquq sistemlərinə malik TDT ölkələrinin hüquqi oxşarlıqları, eləcə də Türkiyənin RomanGerman hüquq ailəsinə mənsub olması, bu unifikasiya prosesinə əlverişli şərait yaradır. Bu məqalə beynəlxalq təcrübələrə əsaslanaraq, TDT ölkələri arasında hüququn unifikasiyasının faydalarını, potensial modelləri və hüquqi harmoniyanın mümkünlüyünü təhlil edir. Avropa İttifaqı, OHADA və OHADAC kimi regional təşkilatların təcrübələri, Türk Dövlətləri üçün unifikasiya nümunəsi olaraq göstərilir. Hüququn unifikasiyası, xüsusilə ticarət qanunlarının uyğunlaşdırılması, investisiyaların qorunması və arbitraj mexanizmlərinin yaradılması vasitəsilə hüquqi maneələrin aradan qaldırılmasına töhfə verə bilər. Məqalədə, həmçinin TDT daxilində vahid arbitraj sistemlərinin tətbiqi müzakirə olunur. Arbitraj mexanizmləri hüquqi mübahisələrin sürətli həlli, hüquqi sabitlik və qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir. Bu yanaşma, beynəlxalq ticarət müqavilələrinin daha şəffaf və effektiv icrasını təmin edə bilər. Ümumilikdə, TDT ölkələri arasında hüququn unifikasiyası iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, ticarət müqavilələrinin icrası və hüquqi mübahisələrin həlli proseslərinin təkmilləşdirilməsi üçün perspektivli və məqsədəuyğun bir prosesdir. Məqalə bu mövzunu həm nəzəri, həm də praktik aspektlərdən təhlil edərək, TDT kontekstində hüquqi unifikasiyanın əhəmiyyətini vurğulayır.
Müəllif :
İlqar Babayev
Nəşr tarixi : 2025
Məqalədə yerli özünüidarənin mahiyyətini, sosial təyinatını və funksional rolunu ifadə edən prinsiplərin qiymətləndirilməsinin konstitusion-hüquqi aspektləri nəzərdən keçirilir. “Prinsip” anlayışının etimoloji mənası izah edilir, “əhali-bələdiyyə” münasibətlərinin tənzimlənməsində rolu göstərilir. Avropa hüququnun yerli özünüidarə prinsiplərinin və hakimiyyətin əksmərkəzləşdirilməsinə dair müddəaların üzv-dövlətlərin konstitusiyalarında tanınması yolu ilə milli özünüidarə sistemləri arasındakı fərqlərin unifikasiyasının mümkünlüyü əsaslandırılmışdır. Postsovet respublikalarında, o cümlədən Azərbaycan Respublikasında yerli özünüidarə prinsiplərinin izahına məhdud yanaşmanın mövcudluğu aşkar edilmişdir.
Müəllif :
Sahil Hüseynov
Nəşr tarixi : 2025
əqalədə beynəlxalq hüquq subyektlərinin hərbi konfliktlərdə mədəni irsi məhv etməsi və ya ona zərər vurmasına dair beynəlxalq hüquqi məsuliyyət problemi hüquq ədəbiyyatında mövcud fikir müxtəlifliyi və mühüm beynəlxalq sənədlərlə geniş təhlil edilir. Qeyd edilir ki, mədəni irsin qəsdən məhv edilməsi beynəlxalq hüquqda geniş əhatə edilən və insan hüquqları ilə bağlı müzakirələrdə əhəmiyyətli yer tutan bir məsələdir. Müasir yanaşmalar dövlətlərin öz ərazilərindəki mədəni irsin məhv edilməsinə görə beynəlxalq hüquqi məsuliyyət daşımasını və bu cinayətləri törədənlərin cəzalandırılmasını ciddi zərurət kimi irəli sürür. Burada əsas məsələlərdən biri kimi hüquqi əsasların qeyd edilməsidir ki, bu hal beynəlxalq normativ sənədlərlə, beynəlxalq adət hüququ ilə, habelə beynəlxalq məhkəmə qərarları ilə müəyyən olunur. Sonda belə bir nəticəyə gəlinir ki, beynəlxalq hüququn müxtəlif mexanizmləri və beynəlxalq öhdəliklər hərbi konfliktlərdə mədəni irsin məhv edilməsi və ya zədələnməsinə dair məsuliyyətin həyata keçirilməsini təmin edir və mədəni obyektlərin qorunmasının gücləndirilməsi üçün geniş hüquqi baza yaradır. Lakin bu da kifayət deyildir. Belə ki, bununla bağlı real institusional mexanizmlərin formalaşdırılması və bu istiqamətdə şəxslərin sərt cəzalandırılmasına dair praktikanın formalaşdırılması beynəlxalq hüquqi məsuliyyətə cəlbetməni daha da asanlaşdırardı.
Müəllif :
Leyla Həşimova
Nəşr tarixi : 2025
Məqalədə beynəlxalq hüquqda davamlı inkişaf konsepsiyası, onun hüquqi statusu və sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququ ətraflı şəkildə müzakirə edilir. Məqalədə bu konsepsiyanın əsas prinsipləri, o cümlədən ədalət, insan hüquqları və ekosistemlərin qorunması vurğulanır. İlk hissədə davamlı inkişafın tarixçəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq zərurəti təqdim olunur. Stokholm Konfransından başlayaraq, Brundtland Hesabatı və Rio Bəyannaməsinin əhəmiyyəti izah edilir. Sonrakı bölmələrdə davamlı inkişaf hüququ və sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququ insan hüquqları çərçivəsində dəyərləndirilir. Məqalənin sonunda sağlam ətraf mühit hüququnun fərdi və kollektiv insan hüququ kimi əhəmiyyəti vurğulanır. Sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququnun tam şəkildə təmin olunması üçün bütün dünyada mövcud olan hüquqi boşluqların aradan qaldırılması vacibdir. Bu hüququn təmin olunması, yalnız ətraf mühitin qorunması ilə əlaqəli deyil, həm də insanların sosial və iqtisadi hüquqlarının, bərabərliyinin təmin olunması ilə sıx əlaqəlidir. Həmçinin, insan hüquqları təşkilatlarının və beynəlxalq məhkəmələrin bu məsələlərə münasibətini daha da möhkəmləndirmək, dövlətlərin müvafiq öhdəliklərini yerinə yetirmələrinə nəzarəti gücləndirmək önəmlidir. Ümumilikdə, məqalə davamlı inkişafın hüquqi çərçivəsinin gücləndirilməsinin və ekoloji ədalətin təmin edilməsinin vacibliyini qeyd edir.
Müəllif :
Şahin Məmmədrzalı, Sona Xəlilli, Camal Əliyev
Nəşr tarixi : 2025
