Azərbaycanda süni intellektli texnologiyalarından istifadə və onların insan fəaliyyətinin müxtəlif sahələrində tətbiqi hələ ilkin mərhələdə olsa da, yaxın gələcəkdə süni intellektin insan fəaliyyətinin müxtəlif sferalarına təsirinin son dərəcə əhəmiyyətli olacağı şübhəsizdir. Son illər elektron məlumat daşıyıcılarından, yaxud müasir informasiya texnologiyalarından istifadə edilməklə törədilən cinayətlərin sayı artsa da, bilavasitə süni intellektin fəaliyyəti nəticəsində törədilən ictimai təhlükəli əməl qeydə alınmayıb. Lakin dünya təcrübəsində süni intellektli texnologiyalarla bağlı ictimai təhlükəli əməllər artıq baş verir. Bununla belə nəzərə almaq lazımdır ki, dövlətlər arasında inteqrasiya prosesi, o cümlədən də süni intelektli rəqəmsal rabitə və yüksək texnologiyalar mübadiləsi daim güclənir. Azərbaycan Respublikasında da müxtəlif sahələrdə (məsələn, tibdə, rabitə və nəqliyyatda, və s.) tamamilə və ya qismən süni intellekt vasitəsilə həyata keçirilən fəaliyyət obyektiv olaraq ictimai təhlükə yarada və cinayət qanunu ilə qorunan ictimai münasibətlərə zərər vura bilər. Məqalədə dünya təcrübəsində süni intellektin hüquq qabiliyyəti məsələləri, eləcə də cinayət hüququ nəzəriyyəsində süni intellektin cinayət məsuliyyətinin subyekti kimi tanınması imkanları araşdırılır.
Müəllif :
Səmədova Şəhla
Nəşr tarixi : 2025
В статье рассматривается проблема избыточной численности лиц, находящихся в местах лишения свободы, как ключевая угроза эффективному функционированию пенитенциарных систем. Представлен анализ статистических данных по европейским странам, охарактеризованы причины роста числа заключённых и даны сведения о международных программах, направленных на снижение тюремного населения. Отдельное внимание уделяется пробационному надзору, а также альтернативным мерам наказания и процессуального принуждения.
Müəllif :
Səlimov K.
Nəşr tarixi : 2025
Məqalədə qeyd olunur ki, dövlətin insan hüquqlarının müdafiəsinə yönələn fəaliyyəti konstitusiya və qanunvericiliklə tənzimlənən təsisatlar, prosedurlar və metodlardır. Fəaliyyəti tam və ya qismən insan hüquqlarının təmin olunmasına yönələn təsisatların əsas vəzifəsi insanları qanunsuz hərəkətlərdən (hərəkətsizlikdən) müdafiə etməkdir. Hər bir dövlətdə insan hüquqlarının müdafiəsini təmin edən təsisatlar ölkənin insan hüquqları müdafiə mexanizmlərinin tərkib hissəsidir. Bir qayda olaraq İnsan hüquqlarının müdafiəsi üzrə Milli Mexanizmlər iki qrupa bölünür. Bunlar Məhkəmə Mexanizmləri və məhkəmədənkənar və ya İnzibati Mexanizmlərdir. Məhkəmə mexanizmi də özlüyündə Konstitusiya Məhkəməsi mexanizmi və ümumi məhkəmə mexanizmi qismində olur. Hər bir ölkədə insan hüquqlarını müdafiə edən milli mexanizmlər bir-birindən fərqlənə bilər və bunların çeşidi fərqli ola bilər. Bu fərqliliyə ölkənin qanunvericilik sistemi və onun tərəfdar çıxdığı beynəlxalq normalar da təsir edə bilər.
Müəllif :
Cahangirova A.A.
Nəşr tarixi : 2025
Konstitusiya, hüquq sisteminin nüvəsini təşkil etdiyindən, bütün qanunvericiliyin inkişafı üçün bazadır. Hüquq sisteminin elementlərini təhlil edərək, biz Konstitusiyanın mahiyyətini anlaya bilərik. Əsas qanun hakimiyyət strukturlarının təşkili və qarşılıqlı təsirini, bütövlükdə dövlət, həmçinin hüquq sistemini müəyyən edən sistem təşkiledici aktdır. Əhəmiyyətlidir ki, Konstitusiya yalnız pozitiv hüququn ən yüksək təzahürü olmasın, həmçinin öz mətnində təbii hüququnun ən qiymətli prinsiplərini özündə əks etdirsin. Konstitusiya məhkəmələrinin nəzarət funksiyası öz spesifikasına malikdir. Konstitusiya nəzarəti normayaradıcılıq sferasını yuxarıdan aşağı əhatə edir. Bu halda məqsədəuyğunluq problemləri həlledici mənaya malik olmamalıdır. Bundan başqa, normativ aktda reallaşdırılmış, ən uğurlu olmayan hüquqi qərarın qəbul edilməsi onun konstitusiyaya uyğunsuzluğunu bildirmir. Məhz bu əlamət konstitusion nəzarəti digər dövlət orqanları tərəfindən həyata keçirilən nəzarətdən fərqləndirir. Konstitusiya məhkəməsi məhz normativ aktların Konstitusiyaya uyğunluğunu yoxlamaq vasitəsi ilə konstitusion normalarının üstünlüyünü və onların real, birbaşa təsirini müəyyən etməyə yönəlmişdir. Konstitusiya məhkəməsinin mövcudluğu və onun hüququn aliliyinin təminatı üzrə fəaliyyəti dövlətin demokratik xarakterinə, konstitusion quruluşu inkişaf etdirmək cəhdinə şahidlik edir, hansı ki, öz məzmununa görə beynəlxalq standartlara cavab verir, həmin standartların arasında isə insan hüquqları və azadlıqlarının tanınması ən əhəmiyyətli və ən ali dəyər hesab olunur.
Müəllif :
Əsgərov H.V.
Nəşr tarixi : 2025
Korporativ münasibətlərdə notariusun rolu ildən-ilə artır. Bu münasibətlərdə onun iştirakı korporativ münaqişələrin qarşısını alır, korporasiyaların fəaliyyəti üçün əlverişli şərait yaradır və onlar üçün mənfi nəticələrə səbəb olmadan yeni iştirakçıların cəlb edilməsinə şərait yaradır. Notarius mülki dövriyyənin sabitliyinin təminatçısı olmaqla korporativ münasibətlərdə etibarlı müdafiə vasitəsi olaraq çıxış edir.
Müəllif :
Qələndərli S.H.
Nəşr tarixi : 2025
Hazırda qiyabi icraat şəklində həyata keçirilən məhkəmə proseslərinə, xüsusilə Roman-German hüquq sisteminə malik olan Avropa ölkələrinin əksəriyyəti tərəfindən üstünlük verilmir. Lakin bu, heç bir ölkənin bu icraatı tətbiq etmədiyi mənasına gəlmir. Əksinə, xüsusilə İtaliya və Almaniya bu icraatı qanunda təsbit olunmuş bir hüquq olaraq tanıyır. Son illərdə, hüquq sistemində bəzi islahatlar həyata keçirən Azərbaycan 2023-2024-cü illərdə "qiyabi icraatı" xüsusi icraatın yeni növü kimi, yeni tətbiq etmə mexanizmi təqdim etmişdir. Bununla belə, qeyd etmək vacibdir ki, "qiyabi icraat" hüquq doktrinasında bir hüquq olaraq müəyyən olunsa da, bu həmişə praktiki olaraq effektiv şəkildə tətbiq olunmaya bilər. Təcrübədə "qiyabi icraat", müəyyən şərtlərin tətbiqi ilə həyata keçirilə bilən məhkəmə prosesi kimi qəbul edilə bilər. Ümumiyyətlə, bu icraat növünü Avropa ölkələri çərçivəsində müzakirə edildikdə, bir neçə hüquqi şərtlərin mövcud olduğu aşkar olur. Eyni şəkildə, bu hüquq normalarının tətbiqi yalnız Avropa ölkələri ilə məhdudlaşmır, həm də Avropalaşmış və ya Avropa Şurasının üzvü olan ölkələrdə də mövcuddur. Bu, doğru bir şəkildə qeyd edilə bilər ki, geniş yayılmış hüquq sistemləri, məsələn, Anglo-Sakson, Code Napoléon və Alman (birbaşa Alman) hüquq sistemləri müəyyən şəkildə Roman-German hüquq ənənəsindən təsirlənmişdir.
Müəllif :
Məmmədova L.İ.
Nəşr tarixi : 2025
Məqalədə qeyd olunur ki, hüquq elmində hüquq mənbələrinin sisteminin formalaşması uzun müddət diskussiya predmeti olmuşdur. Qanunda yaranmış boşluqların doldurulması üçün və məhkəmədə qeyd olunan məsələlərlə bağlı qərarın və ya hər hansı bir qətnamənin hakimlər tərəfindən çıxarılması zamanı hakimlərimiz məhkəmə presedentinə və məhkəmə təcrübəsinə müraciət edirlər. Bu səbəbdən də məqalədə presedentin yaranması və onun inkişaf yolları araşdırılmışdır. Həmçinin məqalədə məhkəmə presedentinin beynəlxalq hüquqa təsiri də araşdırılaraq analiz edilmişdir.
Müəllif :
Cəfərov İ.H.
Nəşr tarixi : 2025
Məqalədə qeyd olunur ki, müasir dövrdə baş verən qlobal problemlərin ətraf mühitə təsirinin artması fonunda ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsi müxtəlif səviyyəli beynəlxalq hüquqi aktlarda əksini tapmış beynəlxalq hüquqi mexanizmlərin inkişafını tələb edir. Beynəlxalq hüquqi tənzimetmənin həlledici elementi olaraq ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsi məsələləri üzrə müqavilə əməkdaşlığının spesifik xüsusiyyətləri həm dünya birliyi, həm də ayrı-ayrı dövlətlər səviyyəsində qüvvədə olan normaların effektivliyində öz əksini tapır. Qlobal səviyyədə ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsi məsələsi üzrə milli implementasiya mexanizminə təsir edən dövlətlərin müqavilələr bağlamaq təşəbbüsləri yüksələn xətlə inkişaf edir. Daha sonra qeyd olunur ki, ətraf mühitin mühafizəsinin beynəlxalq hüquqi tənzimlənməsi çətin, ardıcıl və dinamik inkişaf edən mexanizm olaraq, zamanın ekoloji çağırışlarına cavab olaraq özünün tənzimedici təsirinin genişlənməsi və dərinləşməsi tendensiyasını nümayiş etdirir. Bununla yanaşı, həmin inkişafa xas olan xarici və daxili meyarlarla ölçülən xüsusiyyətlər mövcuddur.
Müəllif :
Mehdiyev N.H.
Nəşr tarixi : 2025
Cinayət mühakimə icraatı vahid sistemə malik olduğu üçün bu sistemin hər bir elementi digər elementlərlə qarşılıqlı əlaqədə çıxış etdikdə və sistemdaxili ziddiyyətə səbəb olmadıqda effektiv hesab edilə bilər. Qeyd edilən qarşılıqlı əlaqənin və ziddiyyətsizliyin təmin edilməsi üçün cinayət mühakimə icraatı sistemyaradıcı amillərdən faydalanır. Cinayət mühakimə icraatının sistemyaradıcı amilləri cinayət prosesinin bütün institutlarının həm ayrı-ayrılıqda, həm birgə cavab verməli olduqları meyarları, onların hədlərini, ümumi məqsədlərini və s. müəyyən edir və bunun hesabına həmin institutların orqanik vəhdət şəklində işləməsi üçün şərait yaradır. Təqdim edilmiş tədqiqat işində sadalanan amillərin hamısının sistemyaratma xüsusiyyətini qəbul edirik və onlardan hər hansı birinin bu əlamətə malik olduğunu mübahisələndirmirik. Həqiqətən də cinayət mühakimə icraatının təyinatı və ümumi vəzifələri, eləcə də cinayət-prosessual qanunvericilik cinayət mühakimə icraatının vahid sistemini şərtləndirən amillər kimi çıxış edir. Bununla belə, tədqiqat qarşısında qoyulmuş vəzifələrin uğurlu həll edilməsi üçün biz, məhkəmə nitqləri və onların realizə edilməsi institutlarının məhz cinayət mühakimə icraatının prinsipləri ilə qarşılıqlı əlaqəsi məsələsinə geniş diqqət yetirməyi məqsədəuyğun sayırıq. Hesab edirik ki, məhkəmə nitqləri və onların realizə edilməsi institutlarının cinayət mühakimə icraatının prinsipləri ilə qarşılıqlı əlaqədə tədqiq edilməsi onların mahiyyətinin açılması və ümumiyyətlə, cinayət mühakimə icraatının sistemində bu institutların yerinin müəyyən edilməsi üçün zəruridir. Nəhayət, məhkəmə nitqləri və onların realizə edilməsi institutları daha sıx əlaqədə olduqları cinayət mühakimə icraatının prinsipləri ilə qarşılıqlı əlaqədə təhlil edilməlidir ki, ayrılıqda götürülmüş konkret bir prinsipin məhkəmə nitqləri və onların realizə edilməsi institutlarına necə təsir göstərdiyini müəyyənləşdirək.
Müəllif :
Qasımov Ə.Ə.
Nəşr tarixi : 2025
Автор статьи анализирует доктринальные подходы, к формированию моделей конституционного контроля, выделяет основные критерии и принципы, для формирования таких моделей, что позволяет сделать правовое моделирование более точным Рассмотрена возможность применения естественно-научных подходов к конституционно-правовому моделированию, а также классифицированы модели конституционного контроля на традиционные и иные, позволяющие точнее определить место той или иной модели конституционного контроля в системе. Проанализированы принципы, которые могут быть применены, при исследовании моделей конституционного контроля, в частности принцип исчерпывающей полноты исследования и принцип взаимного исключения. Первый предполагает строгость в определении критериев моделирования и, соответственно, рамок исследования, второй подразумевает, что критерии, положенные в основу одной модели, не могут характеризовать другую, Осуществление моделирования применительно к конституционному контролю является наиболее эффективным при наличии широкого круга критериев, что позволяет отразить присущие различным системам контроля уникальные характеристики. Целями и задачами исследования стали поиск критериев формирования моделей конституционного контроля, путей преобразования перечня критериев моделирования из традиционного закрытого списка в гибкий, способный отражать существующие особенности отдельные систем конституционного контроля, изучение доктринальных основ формирования моделей, в том числе на базе естественно-научных знаний и методологии моделирования. При проведении исследования были применены методы, анализа и синтеза, сравнительноправовой и формально-юридический методы, методы моделирования, классификации и др.
Müəllif :
Исмаилов Р.Р.
Nəşr tarixi : 2025
