Bu məqalədə vəkillərin və vəkillik peşəsinin müstəqilliyinə dair yerli və beynəlxalq normalar, bu şərəfli peşədə müstəqilliyin sərhədlərinin harada başlayıb harada bitdiyi araşdırılacaqdır. Müstəqillik və azadlıq ifadələrini hər kəs, necə deyərlər, başa düşdüyü kimi öz fikri ilə ölçür. Lakin həqiqətdə və hüquqi normalarda vəkilin və vəkillik peşəsinin müstəqilliyi nədə ifadə olunur? Bəs hüquqi anlamda vəkilin müstəqilliyi hansı aspektlərdə ifadə olunur? Vəkilin müstəqilliyi, məhz onun hüquqi və etik öhdəliklərinin sərhədlərini aşa bilərmi? Vəkilin müstəqilliyi hüquqi sistemlərdə ədalət mühakiməsinin təmin olunması və vətəndaşların müdafiə hüquqlarının qorunması baxımından əsas prinsiplərdən biridir. Aydın məsələdir ki, qanunu pozmaq, saxta və təhrif olunmuş məlumat təqdim etmək və ya müvəkkilinin qeyri-qanuni hərəkətlərini ört-basdır etmək kimi hallar vəkilin müstəqilliyi prinsipinin müdafiə çərçivəsinə daxil ola bilmir. Yəni müstəqillik qanunvericilik normalarına və etik qaydalara əsaslanır və bu çərçivəni aşmır. Vəkilin müstəqilliyi aşağıdakı əsaslara görə önəmlidir: • Ədalət mühakiməsinin təmin edilməsi. Müstəqil vəkil olmadan şəxslərin müdafiə hüququ təsirli şəkildə realizə oluna bilməz; • Hüquqların müdafiəsi. Vəkilin müstəqilliyi vətəndaşların ədalətli məhkəmə prosesinə və bərabər hüquqi müdafiəyə malik olmasını təmin edir; • Qərəzsiz müdafiə. Dövlət və ya üçüncü tərəflərin təsirindən azad olan vəkil, müvəkkilinin maraqlarını obyektiv şəkildə qoruyur və lazımi müdafiəni təmin edir; • Demokratik hüquqi dövlətin prinsipi. Vəkilin müstəqilliyi hüquqi dövlətdə qanunun aliliyinin və hüquq bərabərliyinin təmin olunmasında mühüm rol oynayır. Deməli, vəkilin müstəqilliyi hüququn aliliyinin, ədalət mühakiməsinin obyektivliyinin və vətəndaşların müdafiə hüququnun əsas təminatlarından biridir. Müstəqillik dövlətin, məhkəmənin və digər təsirlərin xaricində fəaliyyət göstərməyi nəzərdə tutur, lakin bu, qanun və etik qaydalar çərçivəsində məhdudlaşdırılır. Bu balans, həm cəmiyyətin hüquqi sabitliyini, həm də fərdin ədalət mühakiməsinə, ədalətli məhkəmə araşdırmasına çıxışını (çatımlılığını) qoruyur. Məqalə ilə tanış olduqdan sonra belə bir fikrə gəlmək olar ki, qədim Roma imperatoru və stoik filosof Mark Avreli (Marcus Aurelius) demişkən: “azadlıq və müstəqillik istədiyin şeyi etmək yox, istəmədiyin şeyi etməyə məcbur edilməməkdir” (“Meditations” əsəri).
Müəllif :
Turan Abdullazadə
Nəşr tarixi : 2025
Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun M. Şahverdiyevanın şikayəti üzrə qəbul etdiyi 23 iyul 2013-cü il tarixli qərarının predmetini təşkil edən məhkəmə işində təmsilçi özünün kredit öhdəliyinin icrasının təminatı qismində təmsil olunanın mənzilini kreditorun (bankın) lehinə ipoteka ilə yüklü etmişdir. Təmsil olunan ipoteka müqaviləsinin təmsilçinin şəxsən özü barəsində bağlanmış əqd olduğu əsası ilə mübahisələndirmiş, lakin ümumi məhkəmələr həmin iddianı rədd etmişlər. Plenum, ərizəçinin fərdi şikayətini əsaslı hesab edərək Ali Məhkəmənin müvafiq qərarını qüvvədən düşmüş hesab etmişdir. Plenum gəldiyi nəticənin hüquqi əsası kimi Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 359.3 və 140-cı maddələrinə istinad etmişdir. Həmin normalardan birincisi, şəxsən özü ilə əqd bağlanması, ikincisi isə, daşınmaz əşya üzərində mülkiyyət hüququnun vicdanlı əldə edilməsi halları ilə bağlıdır. Hazırkı məqalə çərçivəsində bu növ əqdlərə münasibətdə Mülki Məcəllənin 359.3-cü maddəsinin tətbiqinin əsaslılığı araşdırılmışdır. Belə ki, “şəxsən özü ilə əqd bağlama” və “təmsil səlahiyyətindən sui-istifadə” anlayışları arasında fərqləndirmə aparılmasının zəruriliyi vurğulanmışdır. Qərarının predmetini təşkil edən məhkəmə işinin halları baxımından ortada “şəxsən özü ilə əqd bağlama” deyil, “təmsil səlahiyyətindən sui-istifadə” halının olduğu irəli sürülmüşdür. Bu mənada, Plenumun təmsil səlahiyyətindən sui-istifadəyə dair normaya (Mülki Məcəllə, m. 360.1-ə) istinad edərək şikayətə hüquqi qiymət verməsi məqsədəuyğun olardı. Bu şəxsən özü ilə əqd bağlamadan fərqli olaraq, təmsil səlahiyyətindən sui-istifadənin varlığı hər bir halda bağlanmış əqdin dərhal etibarsız olmasını deməyə imkan vermir. Əksinə, burada qarşı-qarşıya duran iki (təmsil olunanın və əqdin qarşı tərəfinin) mənafe vardır və mübahisənin həlli zamanı bu məqam diqqətə alınmalıdır. Digər tərəfdən, məqalədə, Mülki Məcəllənin 140-cı maddəsinin bu növ münasibətlərə tətbiqinin mümkün olmamasına dair mövqe ifadə edilmişdir. Çünki mübahisə kreditorun ipoteka hüququnu daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindəki qeydə etimad edərək əldə etməsi ilə bağlı meydana gəlməmişdir
Müəllif :
Dünyamin Novruzov
Nəşr tarixi : 2025
şdırılması və ortaq qaydalar əsasında harmonizasiyası prosesidir. Bu proses, beynəlxalq ticarət, müqavilə hüququ və maliyyə əməliyyatları sahələrində əhəmiyyətli rol oynayır. Xüsusilə Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) daxilində hüququn unifikasiyası dövlətlərarası əməkdaşlığın inkişafı, iqtisadi artım və hüquqi mübahisələrin həlli üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir. SSRİ hüquqi mirasına əsaslanan hüquq sistemlərinə malik TDT ölkələrinin hüquqi oxşarlıqları, eləcə də Türkiyənin RomanGerman hüquq ailəsinə mənsub olması, bu unifikasiya prosesinə əlverişli şərait yaradır. Bu məqalə beynəlxalq təcrübələrə əsaslanaraq, TDT ölkələri arasında hüququn unifikasiyasının faydalarını, potensial modelləri və hüquqi harmoniyanın mümkünlüyünü təhlil edir. Avropa İttifaqı, OHADA və OHADAC kimi regional təşkilatların təcrübələri, Türk Dövlətləri üçün unifikasiya nümunəsi olaraq göstərilir. Hüququn unifikasiyası, xüsusilə ticarət qanunlarının uyğunlaşdırılması, investisiyaların qorunması və arbitraj mexanizmlərinin yaradılması vasitəsilə hüquqi maneələrin aradan qaldırılmasına töhfə verə bilər. Məqalədə, həmçinin TDT daxilində vahid arbitraj sistemlərinin tətbiqi müzakirə olunur. Arbitraj mexanizmləri hüquqi mübahisələrin sürətli həlli, hüquqi sabitlik və qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir. Bu yanaşma, beynəlxalq ticarət müqavilələrinin daha şəffaf və effektiv icrasını təmin edə bilər. Ümumilikdə, TDT ölkələri arasında hüququn unifikasiyası iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, ticarət müqavilələrinin icrası və hüquqi mübahisələrin həlli proseslərinin təkmilləşdirilməsi üçün perspektivli və məqsədəuyğun bir prosesdir. Məqalə bu mövzunu həm nəzəri, həm də praktik aspektlərdən təhlil edərək, TDT kontekstində hüquqi unifikasiyanın əhəmiyyətini vurğulayır.
Müəllif :
İlqar Babayev
Nəşr tarixi : 2025
Məqalədə yerli özünüidarənin mahiyyətini, sosial təyinatını və funksional rolunu ifadə edən prinsiplərin qiymətləndirilməsinin konstitusion-hüquqi aspektləri nəzərdən keçirilir. “Prinsip” anlayışının etimoloji mənası izah edilir, “əhali-bələdiyyə” münasibətlərinin tənzimlənməsində rolu göstərilir. Avropa hüququnun yerli özünüidarə prinsiplərinin və hakimiyyətin əksmərkəzləşdirilməsinə dair müddəaların üzv-dövlətlərin konstitusiyalarında tanınması yolu ilə milli özünüidarə sistemləri arasındakı fərqlərin unifikasiyasının mümkünlüyü əsaslandırılmışdır. Postsovet respublikalarında, o cümlədən Azərbaycan Respublikasında yerli özünüidarə prinsiplərinin izahına məhdud yanaşmanın mövcudluğu aşkar edilmişdir.
Müəllif :
Sahil Hüseynov
Nəşr tarixi : 2025
əqalədə beynəlxalq hüquq subyektlərinin hərbi konfliktlərdə mədəni irsi məhv etməsi və ya ona zərər vurmasına dair beynəlxalq hüquqi məsuliyyət problemi hüquq ədəbiyyatında mövcud fikir müxtəlifliyi və mühüm beynəlxalq sənədlərlə geniş təhlil edilir. Qeyd edilir ki, mədəni irsin qəsdən məhv edilməsi beynəlxalq hüquqda geniş əhatə edilən və insan hüquqları ilə bağlı müzakirələrdə əhəmiyyətli yer tutan bir məsələdir. Müasir yanaşmalar dövlətlərin öz ərazilərindəki mədəni irsin məhv edilməsinə görə beynəlxalq hüquqi məsuliyyət daşımasını və bu cinayətləri törədənlərin cəzalandırılmasını ciddi zərurət kimi irəli sürür. Burada əsas məsələlərdən biri kimi hüquqi əsasların qeyd edilməsidir ki, bu hal beynəlxalq normativ sənədlərlə, beynəlxalq adət hüququ ilə, habelə beynəlxalq məhkəmə qərarları ilə müəyyən olunur. Sonda belə bir nəticəyə gəlinir ki, beynəlxalq hüququn müxtəlif mexanizmləri və beynəlxalq öhdəliklər hərbi konfliktlərdə mədəni irsin məhv edilməsi və ya zədələnməsinə dair məsuliyyətin həyata keçirilməsini təmin edir və mədəni obyektlərin qorunmasının gücləndirilməsi üçün geniş hüquqi baza yaradır. Lakin bu da kifayət deyildir. Belə ki, bununla bağlı real institusional mexanizmlərin formalaşdırılması və bu istiqamətdə şəxslərin sərt cəzalandırılmasına dair praktikanın formalaşdırılması beynəlxalq hüquqi məsuliyyətə cəlbetməni daha da asanlaşdırardı.
Müəllif :
Leyla Həşimova
Nəşr tarixi : 2025
Məqalədə beynəlxalq hüquqda davamlı inkişaf konsepsiyası, onun hüquqi statusu və sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququ ətraflı şəkildə müzakirə edilir. Məqalədə bu konsepsiyanın əsas prinsipləri, o cümlədən ədalət, insan hüquqları və ekosistemlərin qorunması vurğulanır. İlk hissədə davamlı inkişafın tarixçəsi və beynəlxalq əməkdaşlıq zərurəti təqdim olunur. Stokholm Konfransından başlayaraq, Brundtland Hesabatı və Rio Bəyannaməsinin əhəmiyyəti izah edilir. Sonrakı bölmələrdə davamlı inkişaf hüququ və sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququ insan hüquqları çərçivəsində dəyərləndirilir. Məqalənin sonunda sağlam ətraf mühit hüququnun fərdi və kollektiv insan hüququ kimi əhəmiyyəti vurğulanır. Sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququnun tam şəkildə təmin olunması üçün bütün dünyada mövcud olan hüquqi boşluqların aradan qaldırılması vacibdir. Bu hüququn təmin olunması, yalnız ətraf mühitin qorunması ilə əlaqəli deyil, həm də insanların sosial və iqtisadi hüquqlarının, bərabərliyinin təmin olunması ilə sıx əlaqəlidir. Həmçinin, insan hüquqları təşkilatlarının və beynəlxalq məhkəmələrin bu məsələlərə münasibətini daha da möhkəmləndirmək, dövlətlərin müvafiq öhdəliklərini yerinə yetirmələrinə nəzarəti gücləndirmək önəmlidir. Ümumilikdə, məqalə davamlı inkişafın hüquqi çərçivəsinin gücləndirilməsinin və ekoloji ədalətin təmin edilməsinin vacibliyini qeyd edir.
Müəllif :
Şahin Məmmədrzalı, Sona Xəlilli, Camal Əliyev
Nəşr tarixi : 2025
İnsan hüquq və azadlıqlarına riayət etməklə idarəetməyə nəzarət müasir hüquqi dövlətin tələbidir. Çevik, iştirakçı, şəffaf, vətəndaş yönümlü və yaxşı idarəetmə prinsiplərinə uyğun olan idarəetməyə nail olmaq məqsədilə nəzarət təsisatlarının əhəmiyyəti xüsusi qeyd olunmalıdır. Ombudsman bu məqsədə xidmət edən mexanizm kimi müasir hüquqi dövlətlərdə mövcud olan təsisatdır. Müxtəlif dövlətlərdə bu təsisatın fəaliyyəti müxtəlif formada hüquqi tənzimləməyə malikdir. Daha uğurlu təcrübənin müəyyən edilməsi üçün həmin tənzimləmələrin müqayisəli təhlili aparılmalıdır. Ona görə də təqdim olunmuş məqalədə başlıca məqsəd kimi müxtəlif dövlətlərin ombudsman təsisatına dair hüquqi tənzimləmələrinin müqayisəli təhlili qarşıya qoyulmuşdur. Bu zaman ilk örnək dövlət olan İsveç modeli təhlil edilmiş, Avropa ombudsmanının fəaliyyətinə dair hüquqi əsaslar araşdırılmış, eləcə də anqlo-sakson dövlətlərindən isə Böyük Britaniya təcrübəsinə nəzər salınmışdır. Belə seçimdə əsas səbəb mövcud hüquq sistemlərindən hər birinə aid aparıcı dövlətin hüquqi tənzimlənməsini araşdırmaq olmuşdur. Belə ki, müqayisəli təhlillər həm mövcud nəzəri ədəbiyyatın, həm də hüquqi sənədlərin təhlili üsullarından istifadə etməklə aparılmışdır. Aparılmış müqayisəli təhlillər zamanı Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə də fərqli və oxşar xüsusiyyətlər müəyyən olunmuşdur. Bu məqsədlə ölkəmizdə ombudsmanla maraqlı tərəf ola biləcək qurumlar təhlil edilmiş və qurumlar arasında oxşar və fərqli cəhətlər araşdırılmışdır. Ombudsmanın ölkəmizdə və müqayisəli hüquqda yeri nəzərə alınaraq onun inkişaf prosesi, xüsusiyyətləri və tətbiqi nümunələri haqqında məlumat verilmiş, ombudsmanın insan hüquqlarının müdafiəsinə verdiyi töhfələr tədqiq olunmuşdur.
Müəllif :
Gülnaz Rzayeva, Zərrin Əliyeva
Nəşr tarixi : 2025
Azərbaycan Respublikasında prokurorluq qanunun aliliyinin təmin edilməsi, vətəndaşların hüquq və mənafelərinin ölkənin qanunvericilik çərçivəsində müdafiəsi üçün əsasdır. Bu məqalə Azərbaycan prokurorluğunun hüquqi vəziyyətini, hazırkı şəraitini və gələcək perspektivlərini araşdırmaq, onun prosessual funksiyalarına xüsusi diqqət yetirmək məqsədi daşıyır. Prokurorluğun hüquqi səlahiyyəti milli Konstitusiya və müvafiq qanunvericiliklə müəyyən edilir. Hazırda prokurorluğun mövcud vəziyyəti bir sıra çağırışlar və imkanlarla xarakterizə olunur. Qeyd edək ki, Azərbaycanda prokurorluq ölkənin hüquq sistemində mühüm rol oynayır. Prokurorluq qarşıya çıxan problemləri həll etməklə, yaranmış imkanlardan istifadə etməklə qanunun aliliyinə, vətəndaşların hüquq və mənafelərinin müdafiəsinə öz töhfəsini verir.
Müəllif :
Fatmaxanım Əhmədli
Nəşr tarixi : 2024
Bu gün və gələcəkdə müəssisələrin inkişafı əhəmiyyətli miqdarda insan resurslarına qoyulacaq kapital və insan resurslarının iş şərtlərinin mümkün qədər onların istəklərini qarşılayacaq formada qura bilmələri ilə mütənasibdir. Bunları reallaşdıra bilməyən müəssisələrin uzun müddətdə hədəflərini həyata keçirə bilmələri çox çətindir. İşçilərin sevərək və istəyərək iş yeri qaydalarına uyğun nəticənin əldə edilə biləcək yüksək motivasiya ilə istənilən nəticəni hədəfləyən insan resurslarının idarə edilməsi korporativ uğurun əsas ünsürlərindəndir. Məqalədə insan resursları anlayışı və əhəmiyyəti, insan resurslarının idarə edilməsi funksiyaları, insan resurslarının idarəedilməsinin prinsipləri, insan resurslarının idarə edilməsi mühiti (İRİ) və s. mövzular ətraflı tədqiq edilmiş və onların əhəmiyyəti vurğulanmışdır.
Müəllif :
Atilla Öztürk, Oğuzhan Uzar
Nəşr tarixi : 2024
Məqalədə günümüzün mülki hüquq sferasının vacib bir parametri olan müqavilənin standart şərtləri institutu araşdırılır. Sözügedən anlayışın müasir hüquq sistemindəki yerindən bəhs edilir. Bu məsələ ilə bağlı, qanunvericinin mövqeyi, məhkəmə təcrübəsi və doktrinada mövcud olan yanaşmalar təhlil edilir. Müqavilənin standart şərtlərinin anlayışı, Azərbaycan Respublikasının hüquq sistemində yeri, ünsürləri, yoxlanması, etibarlılığı və ondan doğa biləcək sui-istifadələrə qarşı qanunverici tərəfindən formalaşdırılan müdafiə mexanizmləri kimi əhəmiyyətli nüanslara toxunulur. O cümlədən, qanunvericilikdə bu institutu tənzimləyən imperativ tələblərə nəzər yetirilir. Bu şərt növünün mülki hüquq perspektivindən gərəkli və arzuolunan olub-olmamasına aydınlıq gətirilir.
Müəllif :
Sübhan Rəsulzadə
Nəşr tarixi : 2024
