Açıqlama:

Bu məqalədə Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 234-cü maddəsi – “Yaşayış binasının tərkib hissəsinə mülkiyyət hüququna xitam verilməsi” norması ətraflı və kompleks şəkildə hüquqi, praktiki və müqayisəli hüquq aspektlərindən təhlil olunur. Əvvəlcə, normanın yaranma səbəbləri, tarixi inkişaf mərhələləri və Azərbaycan mülki hüquq sistemində tutduğu yer araşdırılır. Müəllif maddənin tətbiq sahəsini geniş şəkildə izah edir, xüsusilə qəzalı vəziyyətdə olan və ya ictimai maraq naminə ləğv edilən yaşayış binaları ilə bağlı məhkəmə praktikası nümunələri təqdim olunur. Məqalədə İsveçrə, Türkiyə və Rusiya qanunvericiliyi ilə müqayisə aparılaraq, müxtəlif hüquq sistemlərində bənzər mexanizmlərin eyni və fərqli cəhətləri üzə çıxarılır. Xüsusi olaraq “peşman haqqı” anlayışına və bu hüquqi institutun mahiyyətinə diqqət yetirilir; bu mexanizmin sahibkarlar və mülkiyyətçilər arasında yaranan hüquqi mübahisələrin həllində balanslaşdırıcı rol oynadığı vurğulanır. Peşman haqqının hesablanması, ödənilməsi qaydası və onun sosial ədalətə təsiri də araşdırılır. Bununla yanaşı, qeyd olunur ki, normanın tətbiqi təkcə hüquqi deyil, eyni zamanda sosial, iqtisadi və urbanizasiya baxımından mühüm nəticələrə səbəb olur. Müəllif qeyd edir ki, 234-cü maddənin tətbiqi nəticəsində xüsusilə iri şəhərlərdə aparılan yenidənqurma layihələri zamanı köhnə və yararsız binalardan istifadə edən mülkiyyətçilərin hüquqlarının qorunmasına xüsusi diqqət yetirilir, bu isə dövlətin sosial siyasətinin həyata keçirilməsində önəmli rol oynayır. Nəticə etibarilə, araşdırmada bu normanın həm hüquqi texnika, həm də hüquq siyasəti baxımından innovativ və mütərəqqi xarakter daşıdığı, mülkiyyət hüququ ilə ictimai maraqlar arasında balansın qorunmasında mühüm vasitə olduğu qənaətinə gəlinir.