Müasir hüquqi reallıqlarda süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi fərdi məlumatların dərin emalı və bu məlumatlar əsasında şəxslərin profilləşdirilməsi kimi prosesləri təşviq edir ki, bu da insan hüquqlarının, xüsusilə də şəxsi həyatın toxunulmazlığı və ayrı-seçkiliyə məruz qalmama hüququnun pozulması riskini artırır. Belə texnoloji yanaşmalar fərdlərin kateqoriyalara bölünməsi və bərabərlik prinsipinə zidd diskriminativ nəticələrin ortaya çıxması ehtimalını gücləndirir. Bu səbəbdən, şəxsi məlumatların hüquqi müdafiəsi və insan hüquqlarının effektiv qorunması hüquqi dövlət konsepsiyasının ayrılmaz elementi kimi dəyərləndirilməlidir. Bundan əlavə, süni intellekt sistemlərinin əldə edilən verilənlər əsasında nəticə çıxarması və qərar qəbuletmə prosesində iştirak etməsi, insanların hüquq və azadlıqlarına birbaşa təsir edə bilər. Belə hallarda hüquq sistemi süni intellektin fəaliyyətini tənzimləyən norma və prinsiplər yaratmalı, əldə edilən nəticələrin qanuniliyi və ədalətliliyi üzərində nəzarəti təmin etməlidir. Xüsusilə, süni intellekt tərəfindən qəbul edilən qərarların şəffaflığı, hesabatlılığı və insan hüquqlarına uyğunluğu əsas hüquqi tələblərdən biri kimi qəbul edilməlidir. Nəhayət, informasiya əsrində şəxsi məlumatların sürətlə əldə edilməsi və təhlil edilməsi süni intellektin verdiyi üstünlüklərlə yanaşı, müəyyən hüquqi və etik riskləri də özündə ehtiva edir. İnformasiya və kommunikasiya texnologiyalarının inkişafı fərdi məlumatların qorunması, məxfiliyin təmin edilməsi və hüquqi tənzimləmələrin gücləndirilməsi ilə yanaşı, texnologiyanın qanuniliyi, etik aspektləri və əxlaqi çərçivələri ilə bağlı hüquqi müzakirələrin aparılmasını da zəruri edir. Bu səbəbdən süni intellektin tətbiqi və onun fərdi hüquqlara təsiri məsələsi milli və beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində tənzimlənməli və balanslaşdırılmış yanaşma təmin edilməlidir.
Müəllif :
Vədiyə Ələkbərzadə
Nəşr tarixi : 2025
Məqalədə qeyd olunur ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin fəaliyyətinin səmərəliliyi onun qəbul etdiyi hüquqi aktlarda ifadə olunur. Digər məhkəmə orqanlarının aktlarından fərqli olaraq, Konstitusiya Məhkəməsinin qərarları normativ səciyyə daşıya bilər. Bununla əlaqədar, həmin məhkəmə tərəfindən qəbul olunan normativ xarakterli aktların xüsusiyyətləri göstərilir. Qeyd olunur ki, ölkəmizdə Konstitusiya Məhkəməsinin normativ xarakterli aktları ictimai münasibətlərin inkişafında mühüm rol oynayır. Milli konstitusiya mühakiməsi orqanının öz fəaliyyəti daxilində qəbul etdiyi normativ xarakterli aktlar rəsmən “hüququn ikinci dərəcəli mənbələri” hesab olunmurlar. Məqalədə müəllif tərəfindən qeyd olunur ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən normativ hüquqi aktın konstitusiyaya uyğunluğunun yoxlanılması haqqında işə baxılmasının nəticəsi həmin normativ hüquqi aktın ölkə Konstitusiyasına uyğun və ya zidd olmasının tanınmasından ibarətdir. Bu zaman müvafiq akt Konstitusiyaya zidd hesab edildiyi halda müəyyən hüquqi nəticələr yaranır: konstitusiyaya zidd hesab edilən aktlar və ya onların ayrı-ayrı müddəaları qüvvədən düşür; Azərbaycan Respublikasının qüvvəyə minməmiş və Konstitusiyaya zidd olduğu tanınmış beynəlxalq müqavilələri qüvvəyə minməməli və tətbiq edilməməlidir. Məhkəmələrin və digər orqanların Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin qərarı ilə konstitusiyaya zidd hesab edilən müvafiq aktlara və ya onların ayrı-ayrı müddəalarına əsaslanan qərarları icraya yönəldilməməli və qanunla müəyyən edilmiş hallarda onlara yenidən baxılmalıdır. Məqalədə habelə qeyd olunur ki, konstitusiya ədalət mühakiməsi orqanının müvafiq qərarlarında əks olunan hüquqi mövqelər vahid hüquq tətbiqetmə praktikasının yaradılmasına, hüquqi tənzimləmədə boşluqların və ziddiyyətlərin aradan qaldırılmasına xidmət edir.
Müəllif :
Sümbül Turabova
Nəşr tarixi : 2025
Məqalədə Avropa İttifaqı çərçivəsində mədəni irs obyektlərinin qanunsuz dövriyyəsinə qarşı beynəlxalq əməkdaşlıqdan bəhs olunur. Burada qanunsuz dövriyyəyə qarşı mübarizədə Avropa İttifaqı çərçivəsində regional əməkdaşlığın xüsusiyyətləri təhlil edilir. Bu istiqamətdə Avropa İttifaqı daha səmərəli və təkmil regional əməkdaşlıq mexanizmi olaraq müəyyən edilir. Qeyd olunur ki, regional əməkdaşlıq üçün ümumi olan universal səviyyədə mövcud beynəlxalq hüquq normalarının regional səviyyədə realizəsini təmin etmək xüsusiyyəti, Avropa İttifaqı çərçivəsində özünəməxsus formada büruzə verir. Müvafiq regional normativ hüquqi bazanın olması, regional əməkdaşlığın həyata keçirilməsini hüquqi baxımdan təmin edir. Bu məqsədlə, Avropa İttifaqı çərçivəsində qəbul edilən normativ aktlar analiz edilir. Həmin aktların qanunsuz dövriyyə ilə mübarizədə hüquqi əsas kimi əhəmiyyəti və təkmilləşdirilməsi xüsusiyyətləri araşdırılır. Qeyd edilir ki, Avropa İttifaqı çərçivəsində müvafiq sferada hüquqi tənzimetmə kommunitar (daxili qanunvericilik) formasında həyata keçirilir. Bu formanın xüsusiyyətlərinin müəyyən edilməsi istiqamətində 1992-ci ildə qəbul edilən 3911/92 saylı Reqlamentin və 2008-ci ildə qəbul edilən 116/2009 saylı Reqlamentlərin və 1993-cü ildə qəbul edilən 93/7/EEC saylı və 2014-cü ildə qəbul edilən 2014/60/EC saylı Direktivlərin müqayisəsi aparılır. Regional əməkdaşlığın forma və istiqamətləri araşdırılır. Xüsusilə qanunsuz dövriyyə ilə mübarizədə operativ əməkdaşlığın xüsusiyyətləri müəyyən edilir. Qeyd edilir ki, burada əsas fərqləndirici xüsusiyyət, mədəni irs obyektlərinin qanunsuz dövriyyəsi ilə operativ mübarizənin təkmil institusional mexanizmlər çərçivəsində aparılmasıdır. Burada operativ əməkdaşlıq Avropa İttifaqının üçüncü dayağını təşkil edir. Bu əməkdaşlığın həyata keçirilməsi istiqamətində Avropolun fəaliyyəti təhlil edilir. Onun fəaliyyətinin hüquqi əsasları təhlil edilir, forma və istiqamətləri müəyyən edilir. Avropolun yaradılması və fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi məsələləri araşdırılır. 2016-cı il tarixli Reqlamentin (2016/794) əhəmiyyəti müəyyən edilir. Qeyd edilir ki, bu Reqalamentlə mədəni irs obyektlərinin qanunsuz dövriyyəsi İttifaqın ümumi maraqlarına zərər vuran hüquqpozuntusu kimi Avropolun birbaşa fəaliyyət sferasına daxil edilir. Avropolun üzv olmayan dövlətlərin hüquq mühafizə orqanları ilə əməkdaşlığının xüsusiyyətləri təhlil edilir. Onun digər əməkdaşlıq mexanizmləri ilə qarşılıqlı əlaqəsi araşdırılır. Qeyd edilir ki, Avropa İttifaqı Şurasını məlumatlandırmaq şərti ilə Avropol üzv olmayan dövlətlərin polis orqanları ilə əməkdaşlıq edə bilər. Bunun üçün həmin dövlətlərlə əməkdaşlıq haqqında sazişin bağlanması zəruridir. Avropol və Azərbaycan Respublikası arasında belə bir saziş bağlanmamışdır. Amma Avropa İttifaqı ilə bağlanmış tərəfdaşlıq və əməkdaşlıq haqqında Saziş operativ əməkdaşlıq üçün əsas ola bilər.
Müəllif :
Sima Süleymanlı
Nəşr tarixi : 2025
Bu məqalədə Azərbaycan Respublikası Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 90.7.5 və 153.2.4-cü maddələrində öz əksini tapmış, tutulmadan dərhal sonra şəxsin tutulması barədə xəbər vermək hüququnun hüquqi əsasları, tənzimləmələri və bu hüququn müdafiə hüququ ilə birbaşa əlaqəsi və onun tərkib hissəsi kimi geniş şəkildə araşdırılmasına çalışılmışdır. Müəyyən edilən hüquqi tənzimləmələrin kontekstində, bu hüququn müstəqil bir norma olması ilə yanaşı, eyni zamanda müdafiə hüququnun digər tərkib hissəsi kimi sayılan yüksək keyfiyyətli hüquqi yardım almaq hüququ ilə bərabər bir hüquqi prosedur olaraq təmin edilməsinin vacibliyi müzakirə edilir. Tutulmadan dərhal sonra şəxsin tutulması barədə xəbər vermək hüququ, müdafiə hüququnun ayrılmaz bir hissəsi kimi qiymətləndirilir. Çünki tutulma proseduru yalnız şəxsin özünün və ya müdafiəçinin müdaxiləsi ilə yox, həmçinin müdafiə hüququnu təmin edəcək digər hüquqi prosedurların tətbiqi ilə həyata keçirilməlidir. Bu, sadəcə bir formal tələb olmayıb, eyni zamanda şəxsin müdafiə hüququnu təmin edəcək və onun hüquqlarının pozulmasının qarşısını alacaq bir mexanizmdir. Tutulma zamanı şəxsin hüquqlarının düzgün şəkildə təmin olunmaması, onun müdafiə hüququna birbaşa təsir, bəzi hallarda isə şəxsin hüququnun pozulması, gələcəkdə məhkəmə prosesində isə onun müdafiəsiz qalmasına səbəb ola bilər. Məqalədə bu hüququn təmin olunmamasının şəxslərin hüquqi statusuna hansı formada təsir edə biləcəyi, bunun müdafiə hüququna təsiri və tutulma prosedurlarının tətbiqində qarşıya çıxan təcrübi çətinliklər müzakirə edilmişdir. Xüsusən də, tutulmanın hüquqi nəticələri və müvafiq qanunvericiliyə uyğun olaraq ümumilikdə şəxsin müdafiə hüququnun təmin edilməsi istiqamətində təcrübi məsələlər diqqətə çatdırılmışdır. Bundan əlavə, insan hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsi və hüquqi prosedurların şəffaflığının genişləndirilməsi istiqamətində yeni yanaşmaların tətbiq edilməsi müzakirə edilir. Bu yanaşmalar, yalnız hüququn tətbiqini daha effektiv etmək məqsədini güdmür, həm də vətəndaşların hüquqlarının qorunması və hüquqi ədalətin təmini baxımından müasir tələblərə uyğun şəkildə inkişaf etdirilməsi diqqətə çatdırılır. Bu sahədəki təcrübələrə əsaslanaraq, hüquqi müdafiə mexanizmlərinin inkişaf etdirilməsi və optimallaşdırılması, həmçinin onların səmərəli şəkildə tətbiq edilməsinin müdafiəçilərin üzləşdiyi bir çox çətinlikləri aradan qaldıra bilməsi imkanları təsvir edilmişdir. Burada, normativ aktların konkret vəziyyətlərdə necə tətbiq edildiyi, bu hüququn təcrübədə necə təmin olunması və nəticədə hüquqi müdafiə ilə əlaqəli məsələlər ətraflı şəkildə təhlil edilir. Son olaraq, məqalədə hüquqi müdafiə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi və optimallaşdırılması istiqamətində atılacaq addımların, həm müdafiə hüququnun effektivliyinin təmin edilməsinin, hüquqi yardımın keyfiyyətini artırmasının, həm də vətəndaşların hüquqlarının təmin olunmasına zəmanət verməsi imkanları göstərilmişdir. İnsan hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsinin, müdafiə hüququnun həyata keçirilməsi, vəkillik fəaliyyətinin daha da gücləndirilməsi baxımdan deyil, həm də dövlətin hüquqi mexanizmlərinin daha şəffaf və ədalətli etmək baxımından əhəmiyyətli olması qeyd edilmişdir.
Müəllif :
Kənan İsmayılov
Nəşr tarixi : 2025
Azərbaycan Respublikasının Konsitusiyasında insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlarına layiqli həyat səviyyəsinin təmin edilməsi dövlətin ali məqsədi kimi qeyd olunmuşdur. Konstitusiyada təsbit edilmiş insan hüquqlarını və azadlıqlarını qorumaq qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyəti orqanlarının borcu hesab edilmişdir. Sadalanan orqanların içərisində mülki hüquqların məhkəmədə müdafiə forması üstünlük təşkil edir. İnsan hüquq və azadlıqlarının məhkəmə müdafiəsi pozulmuş hüquqla birbaşa əlaqədədir və bir çox başqa amillərdən asılı olaraq, Konstitusiya, mülki və cinayət məhkəmə icraatı vasitəsilə və qanunla nəzərdə tutulmuş digər vasitələrlə həyata keçirilir. Azərbaycan Respublikasının əhalisinin mühüm hissəsini yetkinlik yaşına çatmayanlar təşkil edir (onların sayı 30%-dən artıq hesablanır) və onların hüquqlarının müdafiəsi dövlətin, cəmiyyətin və ailənin mühüm vəzifələrindən biridir. Yetkinlik yaşına çatmayanların hüquq və maraqlarının məhkəmə müdafiəsinin təminatı həm Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin müddəalarında, həm də bəzi maddi qanunvericiliklərin (Ailə Məcəlləsi, Mülki Məcəllə, Əmək Məcəlləsi və s.) prosessual xarakterli normalarında möhkəmləndirilmişdir. Qeyd edək ki, yetkinlik yaşına çatmayanların əsasən mülki prosessual hüquqlarını tənzimləyən Uşaqların hüquqlarının yerinə yetirilməsi haqqında 1996-cı il tarixli Avropa Konvensiyası Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi tərəfindən ratifikasiya olunmamasına baxmayaraq, müvafiq milli qanunvericilik aktlarında uşaqların mülki icraatda prosessual hüquqları yetərincə təsbit olunub. Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyinin statistik məlumatlarından göründüyü kimi, məhkəmələrdə yetkinlik yaşına çatmayanların hüquq və maraqları ətrafında baxılan mülki işlərin sayı ildən ilə artır. Qeyd edilən işlərdə mütləq çoxluğu nikahın pozulması, ondan sonra məhkəmə qaydasında atalıq faktının və atalığın tanınması faktının müəyyən olunması və övladlığa götürmə və ya övladlığa götürmənin ləğvi təşkil edir. Bu səbəbdən də sosial konfliktlərin, ailə mübahisələrinin tənzimlənməsində yetkinlik yaşına çatmayanların pozulan hüquqlarını təmin edən məhkəmə orqanlarının rolu olduqca böyükdür. Məqalədə mülki məhkəmə icraatında yetkinlik yaşına çatmayanların iştirakının konstitusion və beynəlxalq-hüquqi əsasları, Azərbaycan Respublikasının müvafiq qanunverici aktları üzrə tənzimlənmə mexanizmləri araşdırılır.
Müəllif :
Səbinə Əzizova
Nəşr tarixi : 2025
В данной статье проводится комплексный анализ правового регулирования оборота виртуальных активов в странах СНГ в контексте международных финансовых санкций. Исследование рассматривает воздействие санкционного давления на развитие альтернативных финансовых инструментов, включая криптовалюты и цифровые финансовые активы. На основе сравнительно-правового метода автор систематизирует существующие модели регулирования виртуальных активов в мировой практике и классифицирует страны СНГ в соответствии с этими моделями. Особое внимание уделяется анализу гражданско-правовых аспектов регулирования, подходов к определению правового статуса виртуальных активов и механизмов их интеграции в экономический оборот. Выявлены ключевые тенденции развития нормативной базы в странах СНГ, включая постепенный переход от отсутствия регулирования к формированию комплексных правовых режимов. Предложены механизмы минимизации рисков использования виртуальных активов, что представляет практическую ценность в условиях трансформации мировой финансовой архитектуры и поиска альтернативных инструментов международных расчетов.
Müəllif :
Venera Şaydullina
Nəşr tarixi : 2025
İctimai həyatda yaranan münasibətlərin tənzimləyicisi və insanların mənafelərinin qoruyucusu olan hüquq bir sıra funksiyaları yerinə yetirir. Hüquq qaydasının icazə vermədiyi hərəkət (hərəkətsizlik) nəticəsində bir başqasının zərərə uğramasına səbəb olan şəxslər bu zərəri kompensasiya etmək öhdəliyini daşıyırlar. Hazırkı məqalədə də müəllif tərəfindən mülki hüquqda kompensasiya institutu araşdırılmış, onun anlayışı və mahiyyəti izah olunmuş və konstitusionhüquqi təhlili aparılmışdır. Müəllif kompensasiya institutunun hansı funksiyaları daşıdığını göstərmiş, onların təhlilini həyata keçirmişdir. Eyni zamanda müəllif tərəfindən kompensasiya öhdəliyinin yaranması şərtləri ümumi şəkildə şərh edilmişdir. Müəllif kompensasiya öhdəliyinin yaranması üçün 3 mütləq şərt olduğunu müəyyən etmişdir. Bu zaman müəllif, qanunvericilik normalarına istinad etməklə kifayətlənməmiş, nəzəri ədəbiyyatları da təhlil etmişdir. Yekun olaraq, müəllif tərəfindən mövzu ilə bağlı bir sıra nəticələr əldə olunmuş və qanunvericiliyə düzəlişlərin edilməsi ilə bağlı təkliflər irəli sürülmüşdür. Müəllif Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 21-ci maddəsi ilə bağlı düzəliş təkliflərini irəli sürərkən mənəvi zərər və onun hesablanması məsələlərinə də toxunmuşdur.
Müəllif :
Asif Qədirov
Nəşr tarixi : 2025
Определяются проблемы взаимосвязей и взаимозависимости международного и национального права в сфере защиты прав и свобод человека и гражданина. Даны предложения по совершенствованию корреляций.
Müəllif :
Ширалиева Нармина
Nəşr tarixi : 2017
В краткой форме описывается система уголовного правосудия в Соединенных Штатах Америки, роль психологов как экспертных свидетелей и руководящие принципы, лежащие в основе этической практики психологии в правовой системе. Приводятся примеры, демонстрирующие введенные принципы. Данный краткий обзор путей, по которым судебные психологи могут участвовать в судебных разбирательствах в сфере уголовного правосудия дает ценное представление о сложной системе Этот краткий обзор способов, которыми судебные психологи могут участвовать в судебных разбирательствах в области уголовного правосудия США, дает ценную информацию о сложной системе.
Müəllif :
Сьюард Джеймс, Брюстер Раян
Nəşr tarixi : 2017
.jpg)
