Məqalədə inzibati prosessual hüquqda məcburetmə haqqında iddia, mübahisələndirmə haqqında iddia və öhdəliyin icrası haqqında iddia institutları müqayisəli-hüquqi aspektdə araşdırılır. Almaniya, Azərbaycan və Türkiyə qanunvericilikləri nümunəsində bu iddiaların hüquqi mahiyyəti, predmeti, tətbiq halları və prosessual xüsusiyyətləri təhlil edilir. Almaniya hüququnda məcburetmə haqqında iddia icra iddiaları qrupuna daxil edilərək “imtinaya qarşı” və “hərəkətsizliyə qarşı” alt növlərə ayrılır. Azərbaycan qanunvericiliyində məcburetmə haqqında iddia inzibati aktın qəbulunu təmin etməyə yönəlmişkən, öhdəliyin icrası haqqında iddia faktiki xarakterli hərəkətlərin yerinə yetirilməsinə aid edilir. Türkiyə qanunvericiliyində isə bu iddialar ayrıca təsnif olunmayaraq “tam yuridiksiya iddiası” çərçivəsində tənzimlənir. Araşdırmada həmçinin inzibati müqavilələrin hüquqi rejimi, onların bağlanma halları və “ayrıla bilən əməliyyat” nəzəriyyəsi kontekstində məhkəmə nəzarətinin tətbiqi imkanları izah olunur, o cümlədən inzibati müqavilərlə bağlı məhkəməyə hansı iddia növü ilə müraciət edilməsinin mümkünlüyü araşdırılmışdır. Sonda iddia növləri arasındakı sərhədlərin aydın müəyyənləşdirilməsinin inzibati məhkəmə icraatına təsir göstərdiyi qənaətinə gəlinmiş, o cümlədən qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi məqsədilə təkliflər verilmişdir.
Müəllif :
Lalə Məmmədli
Nəşr tarixi : 2025
Bu məqalədə aparıcı Avropa ölkələrində və Azərbaycan Respublikasında dövlət vəsaiti hesabına – ödənişsiz hüquqi yardım sistemləri normativ və institusional çərçivələr baxımından müqayisəli şəkildə təhlil edilir. Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya, İspaniya və Azərbaycanın nümunəsində hüquqi yardımın qanunvericilik əsasları, hüquqi yardıma çıxış meyarları, təqdim olunan xidmətlərin xarakteri və vəkillərə ödəniş mexanizmləri araşdırılır. Hüquqi yardımın təqdim olunmasında mövcud olan iki əsas model – “judicare” və “welfare” sistemləri təhlil olunur və bu modellərin Azərbaycan kontekstində tətbiqi qiymətləndirilir. Tədqiqatda vurğulanır ki, ədalət mühakiməsinə çıxış hüququnun təmin edilməsi üçün hüquqi yardım yalnız formal deyil, real və effektiv olmalıdır. Bu prinsip Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin presedent hüququnda da təsbit olunmuşdur. Araşdırmada, həmçinin dövlət tərəfindən təyin olunan vəkillərin peşəkarlıq səviyyəsi, onların dəyişdirilməsi prosedurları, hüquqi yardımın rəqəmsallaşma səviyyəsi və qeyri-hökumət təşkilatlarının bu sahədəki rolu təhlil obyektidir. Məqalənin sonunda Azərbaycan Respublikasında hüquqi yardım sisteminin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı tövsiyələr irəli sürülür. Bunlara “Pulsuz Hüquqi Yardım haqqında” xüsusi qanunun qəbul edilməsi, dövlət maliyyələşməsinin artırılması, vəkillərin ixtisasartırma sisteminin gücləndirilməsi və beynəlxalq standartlarla, xüsusilə BMT və Avropa Şurası tövsiyələri ilə uyğunluğun təmin edilməsi daxildir.
Müəllif :
Daşqın Qənbərov
Nəşr tarixi : 2025
Məqalədə beynəlxalq xüsusi hüququn predmeti və Azərbaycan Respublikasının bu münasibətlərdə iştirakının xüsusiyyətləri araşdırılır. Beynəlxalq xüsusi hüquq mülki dövriyyədə – əmlak, ailə və əmək münasibətlərində xarici elementin mövcudluğu ilə fərqlənir. Xarici element hüquqi münasibətin subyektində, obyektində və ya hüquqi faktında özünü göstərə bilər. Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyi dövlətin mülki hüquq münasibətlərində digər hüquqi şəxslər kimi çıxış etməsinə imkan verir. Bu iştirakın hüquqi əsasları Mülki Məcəllə, “Beynəlxalq xüsusi hüquq haqqında” Qanun və beynəlxalq müqavilələrdir. Dövlətin belə münasibətlərdə iştirakı zamanı immunitet məsələsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan Respublikası daha çox iqtisadi, ticarət, enerji və investisiya sahəsində beynəlxalq münasibətlərdə çıxış edir. Konsessiya müqavilələri, hasilatın pay bölgüsü sazişləri və investisiya müqavilələri dövlətin iqtisadi müstəvidə rolunu gücləndirir. Beynəlxalq sənədlər, xüsusilə Vyana Konvensiyaları və investisiya ilə bağlı beynəlxalq aktlar Azərbaycan Respublikasının hüquqi əsaslarını möhkəmləndirir. Nəticə etibarilə, Azərbaycan Respublikası həm milli qanunvericilik, həm də beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində beynəlxalq xüsusi hüququn tamhüquqlu subyekti kimi çıxış edir.
Müəllif :
Gürşad Abbasov
Nəşr tarixi : 2025
Bu məqalədə Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 234-cü maddəsi – “Yaşayış binasının tərkib hissəsinə mülkiyyət hüququna xitam verilməsi” norması ətraflı və kompleks şəkildə hüquqi, praktiki və müqayisəli hüquq aspektlərindən təhlil olunur. Əvvəlcə, normanın yaranma səbəbləri, tarixi inkişaf mərhələləri və Azərbaycan mülki hüquq sistemində tutduğu yer araşdırılır. Müəllif maddənin tətbiq sahəsini geniş şəkildə izah edir, xüsusilə qəzalı vəziyyətdə olan və ya ictimai maraq naminə ləğv edilən yaşayış binaları ilə bağlı məhkəmə praktikası nümunələri təqdim olunur. Məqalədə İsveçrə, Türkiyə və Rusiya qanunvericiliyi ilə müqayisə aparılaraq, müxtəlif hüquq sistemlərində bənzər mexanizmlərin eyni və fərqli cəhətləri üzə çıxarılır. Xüsusi olaraq “peşman haqqı” anlayışına və bu hüquqi institutun mahiyyətinə diqqət yetirilir; bu mexanizmin sahibkarlar və mülkiyyətçilər arasında yaranan hüquqi mübahisələrin həllində balanslaşdırıcı rol oynadığı vurğulanır. Peşman haqqının hesablanması, ödənilməsi qaydası və onun sosial ədalətə təsiri də araşdırılır. Bununla yanaşı, qeyd olunur ki, normanın tətbiqi təkcə hüquqi deyil, eyni zamanda sosial, iqtisadi və urbanizasiya baxımından mühüm nəticələrə səbəb olur. Müəllif qeyd edir ki, 234-cü maddənin tətbiqi nəticəsində xüsusilə iri şəhərlərdə aparılan yenidənqurma layihələri zamanı köhnə və yararsız binalardan istifadə edən mülkiyyətçilərin hüquqlarının qorunmasına xüsusi diqqət yetirilir, bu isə dövlətin sosial siyasətinin həyata keçirilməsində önəmli rol oynayır. Nəticə etibarilə, araşdırmada bu normanın həm hüquqi texnika, həm də hüquq siyasəti baxımından innovativ və mütərəqqi xarakter daşıdığı, mülkiyyət hüququ ilə ictimai maraqlar arasında balansın qorunmasında mühüm vasitə olduğu qənaətinə gəlinir.
Müəllif :
Rüfət Göyüşov
Nəşr tarixi : 2025
Övladlığa götürmə institutu ailə hüququ sistemində həm tarixi, həm də müasir kontekstdə xüsusi əhəmiyyət daşıyan mexanizmdir. Qədim Romada bu institut patriarxal ailə strukturunun davamlılığını təmin edən əsas vasitə kimi formalaşmışdır. İki əsas növə (adrogatio və adoptio) bölünən övladlığa götürmə prosesində adrogatio ilə tamhüquqlu pater familias statusuna malik şəxs, ictimai təsdiqə (xalq məclisi ya da imperator reskriptinə) əsasən, başqa bir ailənin patriarxına birləşdirilirdi. Adoptio isə məhkəmə müqaviləsi əsasında həyata keçirilərək həm oğlan, həm də qız uşaqlarının yeni ailədə tam patria potestas-a tabe edilməsinə yol açırdı. Yustinian dövründə isə instituta edilən islahatlarla övladlığa götürmənin formaları sadələşdirilmiş, uşağın əmlak üzərində hüquqları ilə övladlığagötürənin məsuliyyətləri daha aydınlaşdırılmış, qadınlara da müəyyən hallarda övladlığa götürmə imkanı tanınmışdır. Müasir Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində isə övladlığa götürmə institutu Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsi və digər normativ aktlarla tənzimlənir. Bu prosedur üç mərhələdə aparılır: namizədlərin dövlət uçotuna yazılması, uşağın mənafeyinə uyğunluğun mütəxəssis-sosial işçilər tərəfindən yoxlanması və sonda məhkəmə qərarının verilməsi. Namizədlərin sosial-iqtisadi və mənzil şəraiti, cinayət keçmişi, sağlamlıq vəziyyəti və psixoloji uyğunluğu diqqətlə nəzərdən keçirilir. Övladlığa götürmə nəticəsində yaranan vərəsəlik hüquqları və bioloji valideynlərlə münasibətlərin qorunması da qanunla dəqiqləşdirilmişdir: övladlığa götürülənlər həm övladlığagötürən ailənin vərəsələri ola bilir, həm də müəyyən hallarda öz bioloji valideynlərinə münasibətdə müəyyən hüquqlarını saxlaya bilirlər. Beləliklə, övladlığa götürmə institutu tarixən ailənin davamlılığını və sosial nizamı təmin etmiş, müasir dövrdə isə uşaqların müdafiəsini, onların hüquq və mənafeyinin qorunmasını təmin edən kompleks hüquqi mexanizm kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Müəllif :
Şükür Yusifov
Nəşr tarixi : 2025
Naxçıvanın 100 illik muxtariyyəti dövründə Muxtar Respublikanın məhkəmə hüquq sistemi uzun tarixi inkişaf yolu keçmiş, bu tarix Naxçıvan Muxtar Respublikasının, bütövlükdə Azərbaycanın tarixi ilə sıx bağlı olub, ölkənin və muxtar respublikanın müxtəlif zaman kəsiyində yaşadığı dövrü özündə əks etdirmişdir.
Müəllif :
Səadət Bəktaşi
Nəşr tarixi : 2024
İnzibati icraat hüquq subyektləri ilə dövlət arasında yaranan mürəkkəb münasibətlərin obrazlı desək, "ilk instansiyası"dır. Burada qəbul edilən hər bir inzibati akt sonradan məhkəmə mübahisəsinin obyektinə çevrilə və fərdin hüquq müdafiəsinin effektivliyini müəyyən edə bilər. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyası "İnzibati icraat haqqında" Qanunu, eləcə də İnzibati Prosessual Məcəllə inzibati orqanlara işin faktiki hallarını hərtərəfli, tam və obyektiv araşdırmaq, maraqlı şəxslərin iştirakını təmin etmək və nəticə etibarilə əsaslandırılmış qərar qəbul etmək öhdəliyi yaradır. Təsadüfi deyil ki, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 60-cı maddəsində hüquq və azadlıqların inzibati və məhkəmə təminatı nəzərdə tutulmuş, həmçinin hər kəsin hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi ilə bağlı inzibati qaydada və məhkəməyə şikayət etmək hüququ olduğu təsbit edilmişdir.
Müəllif :
Səadət Bəktaşi
Nəşr tarixi : 2025
Təqdim olunmuş məqalədə məhkəmə hakimiyyəti çoxşaxəli bir hadisə kimi təhlil olunur. Qeyd olunur ki, belə yanaşma məhkəmə haкimiyyətinin mahiyyətini, onun dövlət hakimiyyət budaqları sistemində yerini və statusunu hərtərəfli araşdırmağa imkan verir. Sübut olunur ki, yalnız güclü və müstəqil məhkəmə hakimiyyəti hüquqi dövlət və vətəndaş cəmiyyətinin formalaşmasının mühüm təminatıdır, çünki o nəinki dövlət hakimiyyətinin digər qollarını nizamlayır və tarazlaşdırır, həm də onlar tərəfindən insan hüquq və azadlıqlarına riayət edilməsinə nəzarət, vətən daş barışığının bərqərar olunmasına xidmət edir.
Müəllif :
Səadət Bəktaşi
Nəşr tarixi : 2005
Dövlətin məhkəmə sisteminin yaradılması ənənəvi olaraq ən yüksək qanunvericilik ölkə Konstitusiyası səviyyəsində həll olunur, belə ki, söhbət insan və vətəndaş hüquqlarına riayət olunmasına məhkəmə qarantiyalarının təmin olunmasından gedir. Bu zaman məhkəmə sistemi dedikdə, səlahiyyətlərinin bölünməsi, inzibati-ərazi bölgüsündən və məhkə- mələr arasındakı təşkilati əlaqələrdən asılı olaraq pillələrə bölgü, məhkəmə instansiyaları və məhkəmə orqanlarının özünün daxili strukturları arasında prosessual əlaqələrin müǝyyən olunması əsasında qurulmuş məhkəmə orqanlarının məcmusu başa düşülür.
Müəllif :
Səadət Bəktaşi
Nəşr tarixi : 2007
Məhkəmə hakimiyyətinin rolunun və nüfuzunun aydın şəkildə artan tendensiyası normativ hüquqi aktların konstitusiyaya uyğunluğu və qanuniliyi üzərində nəzarətin həyata keçirilməsi üzrə xüsusi konstitusiya məhkəmələrinin yaradılması ilə bilavasitə əlaqədardır. X.Hacıyevin fikrincə, ixtisaslaşdırılmış konstitusiya nəzarəti orqanlarının hüquqi təbiətini siyasi-hüquqi kimi xarakterizə etmək lazımdır. Bu, birincisi, məhkəmə коnstitusiya nəzarətinin təkcə hüquqi deyil, həm də siyasi- hüquqi sənəd olan konstitusiyanın mühafizəsi üçün nəzərdə tutulması, ikincisi isə göstərilən orqanların formalaşdırılma qaydası ilə bağlıdır.
Müəllif :
Səadət Bəktaşi
Nəşr tarixi : 2007
.jpg)
