Ombudsman vətəndaşların, əcnəbilərin və vətəndaşlığı olmayan şəxslərin, hüquqi şəxslərin insan hüquqlarının pozulmasına dair şikayətlərinə baxmaq, pozulmuş insan hüquqları və azadlıqlarını bərpa etmək və qanunla müəyyən edilmiş hallarda insan hüquqları pozuntularının qarşısını almaq məqsədilə təsis edilən vəzifədir. Ombudsmanın fəaliyyətinin prinsipləri aşkarlıq, şəffaflıq, qanunçuluq, ədalət və qərəzsizlikdir. 

Azərbaycan Respublikasında ombudsmanın statusu "Azərbaycan Respublikasının İnsan hüquqları üzrə müvəkkili (ombudsman) haqqında" Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Qanunu ilə tənzimlənir. Bu qanunla Ombudsman, İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkil olaraq, ölkədə insan hüquqlarının qorunması, hüquq pozuntuları ilə bağlı şikayətlərin araşdırılması və hüquq müdafiəsi fəaliyyətlərinin həyata keçirilməsi vəzifələrini daşıyır. Ombudsman cari il bitdikdən sonra 2 aydan gec olmayaraq ölkədə insan hüquqlarının qorunması haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinə illik məruzəni təqdim edir və həmin məruzə ilə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi qarşısında çıxış edir.

Ombudsman institutu beynəlxalq hüquqda, xüsusilə BMT-nin 1993-cü ildə qəbul edilən “Milli təsisatların statusu ilə bağlı prinsiplər” (Paris Prinsipləri) çərçivəsində inkişaf etdirilmişdir. Bu prinsiplər milli insan hüquqları qurumlarının (o cümlədən ombudsmanların) yaradılması və fəaliyyətinin əsas meyarlarını müəyyən edir. Paris Prinsiplərinə əsasən, ombudsman müstəqil olmalı, hüquq pozuntularının qarşısını almaq üçün effektiv vasitələrdən istifadə etməli və dövlət orqanları ilə konstruktiv əməkdaşlıq etməlidir.

Avropa səviyyəsində, ombudsman institutunun inkişafı Avropa Şurası və Avropa İttifaqı tərəfindən dəstəklənmişdir. Avropa Ombudsmanlar İnstitutu Avropa ölkələri arasında ombudsman fəaliyyətlərinin harmonizasiyasını təmin edir. Avropa İttifaqının Ombudsmanı Aİ təsisatlarının fəaliyyətinin şəffaflığı ilə bağlı sorğuları, vətəndaşların Aİ qurumlarına qarşı şikayətlərini araşdırır.