Xüsusi seçki hesabı – Azərbaycan Respublikasının Seçki Məcəlləsinə əsasən, seçkilərdə namizədlərin, siyasi partiyaların və ya siyasi partiyalar bloklarının öz seçki fondlarını formalaşdırmaq və maliyyə vəsaitlərini idarə etmək üçün bankda açdıqları xüsusi bank hesabıdır. Bu hüquqi-iqtisadi alət seçki kampaniyasının şəffaflığını təmin etmək, maliyyə axınları üzərində effektiv nəzarəti həyata keçirmək və qanunsuz maliyyələşmənin, xüsusilə də kölgə iqtisadiyyatının prosesə təsirinin qarşısını almaq məqsədi daşıyır.

Beynəlxalq sənədlərdə və qlobal seçki standartlarında “xüsusi seçki hesabı” anlayışı birbaşa bu adla ifadə olunmasa da, siyasi maliyyənin şəffaflığı, hesabatlılıq və namizədlər arasında bərabərlik prinsipləri çərçivəsində tənzimlənən fundamental bir mexanizm kimi qəbul edilir. Bu kontekstdə BMT-nin Korrupsiya Əleyhinə Konvensiyasının 7-ci maddəsinin 3-cü bəndi üzv dövlətlərdən siyasi partiyaların maliyyələşdirilməsində və seçki kampaniyalarında şəffaflığı artırmaq üçün effektiv sistemlərin, o cümlədən maliyyə axınlarının izlənilməsi mexanizmlərinin tətbiqini tələb edir. Regional səviyyədə isə Avropa Şurası Nazirlər Komitəsinin Rec (2003) 4 saylı Tövsiyəsi siyasi partiyaların və seçki kampaniyalarının maliyyələşdirilməsinə dair ümumi qaydaları müəyyən edərək, bütün seçki gəlirlərinin və xərclərinin vahid və izlənilə bilən mənbələr üzərindən idarə olunmasını tövsiyə edir. Eyni zamanda, ATƏT-in 1990-cı il Kopenhagen Sənədi azad və ədalətli seçki mühitinin yaradılması, dövlət resurslarından sui-istifadənin qarşısının alınması və namizədlər üçün bərabər şəraitin təmin edilməsi standartlarını bəyan edir.

ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosu (ODIHR) və Venesiya Komissiyasının qəbul etdiyi “Siyasi partiyaların tənzimlənməsi üzrə Rəhbər Prinsiplər” sənədinə əsasən, xüsusi seçki hesabı mexanizmi bütövlükdə üç əsas standarta xidmət edir. Birincisi, Vahid Kanal (Single-Account) prinsipinə görə, namizədin və ya partiyanın seçki kampaniyası ilə bağlı bütün pul daxilolmaları (ianələr, şəxsi və partiya vəsaitləri) və xərcləri yalnız və yalnız bir xüsusi bank hesabı vasitəsilə həyata keçirilməlidir ki, bu da nağd pul dövriyyəsini və gizli maliyyələşməni qeyri-mümkün edir. İkincisi, Tam Şəffaflıq və İctimaiyyətə Açıqlıq prinsipi beynəlxalq standartlar çərçivəsində tələb edir ki, bu hesaba daxil olan vəsaitlər, xüsusilə müəyyən limitdən yuxarı ianə verən şəxslərin adları və xərclənən istiqamətlər seçki dövründə və seçkidən dərhal sonra şəffaf şəkildə ictimaiyyətə bəyan edilsin. Üçüncüsü, Xarici və Anonim Maliyyələşmənin Qadağan Olunması standartı seçki proseslərinə xarici müdaxilənin qarşısını almaq üçün xarici dövlətlərdən, xarici hüquqi və ya fiziki şəxslərdən, eləcə də anonim mənbələrdən gələn ianələrin bank tərəfindən dərhal bloklanması və ya dövlət büdcəsinə köçürülməsi mexanizmini dəstəkləyir.

Azərbaycan Respublikasının Seçki Məcəlləsində xüsusi seçki hesabının açılması və idarə edilməsi ilə bağlı mövcud olan imperativ qaydalar və qadağalar, o cümlədən xarici və anonim ianələrin qadağan olunması və vahid hesab tələbi, qeyd olunan beynəlxalq standartların yerli qanunvericiliyə uğurlu və birbaşa implementasiyasının bariz təzahürüdür.